غزل شمارهٔ ۳۵  


مگر شد سینه‌ام شب وادی طور
که بر دل تابدم از شش جهت نور
گمانم لیلة القدر است امشب
که شد چون روز روشن لیل دیجور
رموز رندی و اسرار مستی
به شیخ شهر گفتن نیست دستور
مگو با مرغ شب از نور خورشید
نیارد سرمه کس بر دیدۀ کور
اگر منعت کند از می‌پرستی
مکن منعش بود بیچاره معذور
رسد گر بر مشامش نکهت می
بیفتد تا قیامت مست و مخمور
نهد گر بر سر دار فنا پا
انا الحق می‌سراید همچو منصور
ز می‌خواران نیارد کس نشانی
بود تا نرگس مست تو مستور
چنان از بادۀ عشق تو مستم
که از ما مست گردد آب انگور
گرفتار کمند زلف جانان
نداند شادی از غم ماتم از سور
به نیروی ریاضت وحدت آخر
نکردی دیو سرکش را تو مقهور

غزل شمارهٔ ۳۶    


هرکه آئین حقیقت نشناسد ز مجاز
در سراپردۀ رندان نشود محرم راز
یا که بیهوده مران نام محبت به زبان
یا چو پروانه بسوز از غم و با درد بساز
مگذارید قدم بیهده در وادی عشق
کاندر این مرحله بسیار نشیب است و فراز
آنقدر حلقه زنم بر در میخانۀ عشق
تا کند صاحب میخانه به رویم در باز
دم غنیمت بود ای دوست در این دم زیرا
آنچه از عمر ز کف رفت دگر ناید باز
هرکه شد معتکف اندر حرم کعبۀ دل
حاش لله که شود معتکف کوی مجاز
بهتر از جنت و حور است همانا وحدت
وصل دلدار و لب جوی و می و نغمۀ ساز

ستاره و ...


تا سحر از پشت دیوار شب،
                        این دیوار ظلمت‌پوش
دم ‌به دم پیغام سرخ مرگ
می رسد برگوش.
                  
من به خود می پیچم از پژواک این پیغام
من به دل می لرزم از سرمای این سرسام
من فرو می ریزم از هم.
 
می شکافد قلب شب را نعرۀ رگبار
می جهد از هر طرف صدها شهاب سرخ، زرد
وز پی آن ناله‌های درد
                می پچید میان کوچه‌های سرد
               
زیر این آوار
تا ببینم آسمان، هستی، خدا
                                   خوابند یا بیدار
چشم می‌دوزم به این دیوار
                                    این دیوار ظلمت‌پوش
وز هجوم درد
می‌روم از هوش
                 
آه! آنجا:
هر گلوله می‌شود روشن
یک ستاره می شود خاموش!

یک آسمان پرنده


یک آسمان پرنده رها روی شاخه‌ها،
در باغ بامداد.
یک آسمان پرنده،
                 سرگرم شستشو
در چشمه ‌سار باد!  
یک آسمان پرنده،
در بستر چمن
آزاد، مست، شاد...
از پشت میله‌ها،
بغضی به های های شکستم،
                                     قفس مباد!

باد در قفس


داد تو را نمی برم از یاد، در قفس
ای داد بر تو رفت چه بیداد در قفس
گویی زجان و هستی من مایه می‌ گرفت
فریادها که جان تو سر داد در قفس
دیوار و در گشوده نشد، گرچه صدهزار
چون تو زدند پرپر و فریاد در قفس
چون آفتاب رفتی و من دیر چون غروب
چشمم به جای خالی‌ات افتاد در قفس
از آن همه امید گرامی دریغ و درد
دیگر نمانده هیچ، به جز باد در قفس.

گر تو آزاد نباشی


نه همین غمکده، ای مرغک تنها قفس است
گر تو آزاد نباشی همه دنیا قفس است
تا پر و بال تو و راه تماشا بسته است
هر کجا هست، زمین تا به ثریا قفس است
تا که نادان به جهان حکمروایی دارد
همه جا در نظر مردم دانا قفس است.

 

 

افسون


دلم را چشم و ابرویی نبرده است
حواسم را پریرویی نبرده است
مرا افسونگری از من ربود است
که هیچ از دوستی بویی نبرده است

 

 

بوی محبوبۀ شب


ماه تابید و چو دید آن همه خاموش مرا
نرم بازآمد و بگرفت در آغوش مرا
گفت:« خاموش در این جا چه نشستی؟» گفتم:
بوی « محبوبۀ شب » می برَد از هوش مرا
بوی محبوبۀ شب، بوی جنون پرور عشق
وه، چه جادوست که از هوش بَرَد بوش مرا
بوی محبوبۀ شب، نغمۀ چنگی است لطیف
که ز افلاک کند زمزمه در گوش مرا
بوی محبوبۀ شب همچو شرابی گیراست
مست و شیدا کند این جام پر از نوش مرا
بوی محبوبۀ شب جلوه جادویی اوست
آنکه کرده است به یکباره فراموش مرا

به سوی جان


ای مرغ به سوی آشیانت برگرد!
ای دوست به سوی دوستانت برگرد
جان تو در آنجاست کجا می گردی
آه ای همه تن به سوی جانت برگرد!

 

 

رستگاری


از تو می‌پرسم، ای اهورا
                         ــ می توان در جهان جاودان زیست؟
« می رسد پاسخ از آسمان:»
                         - هر که را نام نیکو بماند،
                                                                جاودانی است
                
از تو می‌پرسم، ای اهورا
                         ــ تا به دست آورم نام نیکو
                          بهترین کار در این جهان چیست؟
« می رسد پاسخ از آسمان:»
                         - دل به فرمان یزدان سپردن
                          مشعل پر فروغ خرد را
                                سوی جان‌های تاریک بردن
                           
از تو می‌پرسم، ای اهورا
                         ــ چیست سرمایۀ رستگاری؟
« می رسد پاسخ از آسمان:»
                         - دل به مهر پدر آشنا کن
                            دین خود را به مادر ادا کن
             
ای پدر، ای گرانمایه مادر
جان فدای صفای شما باد
با شما از سر و زر چه گویم
                               هستی من فدای شما باد!
با شما، صحبت از «من» خطا رفت
                               من که باشم؟ بقای شما باد!

ای اهورا


من که امروز، در باغ گیتی؛ چون درختی همه برگ و بارم
رنج‌های گران پدر را، با کدامین زبان پاس دارم؟!
سر به پای پدر می گذارم
جان به راه پدر می سپارم
یاد جان سوختن‌های مادر، لحظه‌ای از وجودم جدا نیست
پیش پایش چه ریزم؟ که جان را، قدر یک موی مادر بها نیست
او خدا نیست، اما وفایش
کمتر از لطف و مهر خدا نیست...

 

پوزش


گفته بود پیش از این‌ها:
                                دوستی ماند به گل
دوستان را هر سخن، هرکار، بذر افشاندن است
در ضمیر یکدگر
                      باغ گل رویاندن است
                                
گفته بودم: آب و خورشید و نسیمش مهر هست
باغبانش، رنج تا گل بردمد
گفته بودم گر به بار آید درست
زندگی را چون بهشت
                    تازه، عطرافشان و گل‌ باران کند
                                
گفته بودم، لیک، با من کس نگفت
خاک را از یاد بردی!
                                 خاک را
لاجرم یک عمر سوزاندی دریغ
                                  بذرهای آرزویی پاک را
                     
آب و خورشید و نسیم و مهر را
زآنچه می‌بایست افزون داشتم
شوربختی بین که با آن شوق و رنج
                            « در زمین شوره سنبل» کاشتم!
- گل؟
چه جای گل، گیاهی برنخاست
در پی صد بار بذرافشانی‌ام
باغ من، اینک بیابان است و بس
وندر آن من مانده با حیرانی‌ام!
                   
پوزشم را می‌پذیری،
بی گمان
عشق با این اشک‌ها
                   بیگانه نیست
دوستی بذری‌ است، اما هر دلی
درخور پروردن این دانه نیست.

پرتو تابان


در آن ستاره کسی است
که نیمه شب‌ها همراه قصه‌های من است
ستاره‌های سرشک مرا، که می بیند
به رمز و راز و نگاه و اشاره می پرسد
که آن غبار پریشان چه جای زیستن است؟
                   
در آن ستاره کسی‌ است
که در تمامی این کهکشان سرگردان
چو قتلگاه زمین، دوزخی ندیده هنوز
چنین که از لب خاموش اشک او پیداست
میان دوزخیان نیز، کارگاه قضا
شکسته ‌بال‌تر از ما نیافریده هنوز!
                         
در آن ستاره کسی‌ است
                                           که نیک می‌ بیند
نه سرخی شفق
                این خون بی گناهان است
که همچو باران از تیغ‌های کین جاری‌ است
نه بانگ هلهله
                   فریاد دادخواهان است
که شعله‌وار به سرتاسر زمین جاری‌ است
نه پایکوبی و شادی که جنگ تن به‌تن است
              
همه بهانه دین و فسانه وطن است
شرار فتنه در این جا نمی‌شود خاموش
که تیغ‌ها همه تازه ا‌ست و
                                    کینه‌ها کهن است.
                        
هجوم وحشی اهریمنان تاریکی‌ است
ز بام و در، که به خشم و خروش می ‌بندند
به روی شب‌زدگان روزن رهایی را
سیه‌دلان ستمگر به قهر تکیه زدند
                
به زیر نام خدا مسند خدایی را
چنین که پرتو مهر
به خانه خانۀ این ملک می‌شود خاموش
دگر به خواب توان دید روشنایی را
                                   
میان این همه جان به خاک غلتیده
چگونه خواب و خورم هست؟!
                                               شرم می‌کشدم
چگونه باز نفس می‌کشم، نمی‌دانم.
                
چگونه در دل مرداب‌های حیرت خویش
صبور و ساکت و دل‌مرده، زنده می‌مانم؟!
شبانگهان که صفیر گلوله تا دم صبح
هزار پاره کند لحظه لحظه خواب مرا
خیال حال تو، ای پاره پاره خفته به خاک
به دست مرگ سپارد توان و تاب مرا
تنت، که جای به جا، چشمه چشمه خون شد
به رنگ چشمۀ خون کرد آفتاب مرا
در آن ستاره کسی‌ است
که جز نگاه پریشان او در این ایام
کسی نمی‌دهد از آسمان جواب مرا
                                       
به سنگ حادثه، گر جام هستی تو شکست
فروغ جان تو با جان اختران پیوست
همیشه روح تو در روشنی کند پرواز
همیشه هر جا شمع و چراغ و آینه هست
همیشه با خورشید
                              همیشه با ناهید
همیشه پرتویی از چهرۀ تو تابد باز
                            
در آن ستاره کسی‌ است
                                       که نیک می‌داند
سپیده‌دم‌ها شرمنده‌اند از این همه خون
که تا گلوی برادرکشان دل‌سنگ است
یکی نمی‌برد از میان خبر به خدا
که بین امت پیغمبران او جنگ است
یکی نمی‌کند از بام کهکشان فریاد
که جای مردم آزاده در زمین تنگ است
                                 
در آن ستاره کسی‌ است
چون من، نشسته کنار دریچه،
           تنهایی
                 دل گداخته‌ای،
                                جان ناشکیبایی
که نیمه شب‌ها همراه غصه‌های من است
در آن ستاره، من احساس می‌کنم، همه شب
کسی به ماتم این خلق، در گریستن است.

نبوغ


برای میهنِ بی‌آب و خاک
                             خلقِ
پروس
به خون کشیده شدند
ز خشم
ناپلئون،
و ماند بر سرِ هر راه‌کورۀ غمناک
گوری چند
           بر خاک
بی‌سنگ و بی‌کتیبه و بی‌نام و بی‌نشان
از موکبِ قشونِ
بوناپارت
بر معبرِ پروس...
 
آنگه
فردریکِ وطن‌دوست
آراست چون عروس
در جامۀ زفاف
                  زنش را،
تا بازپس ستاند از این رهگذر
                                   مگر
                                       وطنش را
 
[وین زوجه
            راست خواهی
                             در روزگار خویش
زیباترینِ محصنگان بود
                         در
                          
اروپ!]
 

 
هنگامِ شب ــ که رقصِ غم آغاز می‌نهاد
مهتاب
      در سکوتش
بر لاشه‌های بی‌کفنِ مردمِ
پروس ــ
خاموش شد به حجلۀ سلطان
فردریک
شمعی و شهوتی.
 
و آن دَم که آفتاب درخشید
بر گورهای گم‌شدۀ راه و نیم راه
[یعنی به گورها که نشانی به جای ماند
از موکبِ قشونِ
بوناپارت
در رزمِ ماگده‌بورگ]ــ
خاک
پروس را
                 شَهِ فاتحِ
                            گشاده‌دست
بخشید همچو پیرهنی کهنه‌مرده‌ریگ
به سلطان
فردریک،
زیرا که مامِ میهنِ خلقِ
پروس
                                   بود
سر خیلِ خوشگلانِ
اروپای عصرِ خویش!
 

 
بله...
آن‌وقت
       شاهِ فاتحِ بخشنده بازگشت
از کشور
پروس،
                  که سیراب کرده بود
خاکِ آن را
            از خونِ شورِ زُبده‌سوارانش،
کامِ خود را
از طعمِ دبشِ بوسۀ بانوی او،
لوئیز.
 
و از کنارِ آن همه برخاک‌ماندگان
بگذشت شاد و مست
بگذشت سرفراز
                  
بوناپارت.
 
می‌رفت و یک ستارۀ تابندۀ بزرگ
بر هیأتِ رسالت و با کُنیۀ نبوغ
می‌تافت بر سرش
پُرشعله، پُرفروغ.

کعبه در زنجیر


خار راه منی ای شیخ! ز گلزار برو
از سر راه من ای رند تبهکار، برو
تو و ارشاد من، ای مرشد بی رشد و تباه؟!
از برِ روی من ای صوفی غدّار، برو
ای گرفتار هواهای خود، ای دیر نشین
از صف شیفتگان رخ دلدار، برو
ای قلندر منش، ای باد به کف، خرقه به دوش
خرقۀ شرک تهی کرده و بگذار برو
خانۀ کعبه که اکنون، تو شدی خادم آن
ای دغل! خادم شیطانی، از این دار برو
زین کلیسای که در خدمت جبّاران است
عیسیِ مریم از آن، خود شده بیزار، برو
ای قلم بر کف نقادِ تبهکارِ پلید
بنه این خامه و مخلوق میازار، برو

شعارِ ناپلئونِ کبیر در جنگ‌های بزرگِ میهنی


برادرزنانِ افتخاری!
آینده از آنِ هم‌شیرگانِ شماست!

 

 

 

سرود

                                                                              برای پرویزِ شاپور
برو، مردِ بیدار؛ اگر نیست کس
که دل با تو دارد، ممان یک نفس!
همه روزگارت به تلخی گذشت
شکر چند جویی، در این تلخ‌دشت؟
به بیهوده جُستن فروکاستی
قبای خستگی بر تن آراستی،
قبایی همه وصله بر وصله بر
قبایی ز نفرت بر او آستر.
همه پایم از خستگی ریش‌ریش
نه راهی نه ذی‌روحی از پُشت و پیش.
نه وقتی ــ که واگردم از رفته‌راه ــ
نه بختی ــ که با سر درافتم به چاه ــ
نه بیم و نه امید و، از پیش و پس
بیابان و خارِ بیابان و بس!
چه حاصل اگر خامُشی بشکنم
که: «یاران، در این دشت تنها، منم»؟
گرفتم به بانگی گلو بردرم
که در دَم بسوزد چو خاکسترم،
گرفتم که تُندر فشاندم؛ چه سود
کز این هیمه نی شعله خیزد نه دود.
گرفتم که فریاد برداشتم
یکی تیغ در جانِ شب کاشتم؛
مرا، تیغِ فریاد بُرَّنده نیست
در آن مُرده‌آباد که‌ش زنده نیست...
برو مردِ بیدار، اگر نیست کس
که دل با تو دارد، ممان یک نفس!
بنه، خواب اگر خوشتر افتادِشان،
که آخر دهد رنج، ره یادِشان.
بهل شب شود چیره، تا بنگری
هم از اشکِ شان سر زند اختری.
چو پوسید چون لاشِ گندیده، شب،
کویرِ نفس‌مرده در گورِ تب؛
وُامیدی به جا مانده گر نیز هست
به سودای عُزلت درِ خانه بست،
ببینی که از هولِ شب، اشکِ آب
بتوفد چنان کورۀ آفتاب.
برو مردِ بیدار؛ اگر نیست کس
که دل با تو دارد، ممان یک نفس!
تو گُل‌جویی ای مرد و ره پُرخَس است
شِکرخواه را، حرفِ تلخی بس است!

میلاد


نفسِ کوچکِ باد بود و حریرِ نازکِ مهتاب بود و فواره و باغ بود
 و شبْ‌نیمۀ چارمین بود که عروسِ تازه به باغِ مهتاب‌زده فرود آمد از سرا گام زنان
 اندیشناک از حرارتی تازه که در رگ‌های کبودِ پستانش می‌گذشت
 و این خود به تبِ سنگینِ خاک ماننده بود که لیموی نارس از آن بهره می‌بَرَد
 و در چشم‌هایش که به سبزه و مهتاب می‌نگریست نگاهِ شرم بود
    از احساسِ عطشی نوشناخت که در لُمبرهایش می‌سوخت
 و این خود عطشی سیری ناپذیر بود چونان ناسیرابيِ جاودانۀ علف،
    که سرسبزيِ صحرا را مایه به دست می‌دهد
 و شرمناکِ خاطره‌یی لغزان و گریزان و دیربه‌دست بود از آن‌چه با تنِ او رفت؛
    میانِ او ــ بیگانه با ماجرا ــ و بیگانه‌مردی چنان تند، که با راه‌های تنش آن گونه چالاک یگانه بود
 و بدان گونه آزمند بر اندامِ خفتۀ او دست می‌سود
 و جنبش‌اش به نسیمی می‌مانست از بوی علف‌های آفتاب‌خورده پُر،
    که پرده‌های شکوفه را به زیر می‌افکَنَد تا دانۀ نارس آشکاره شود.
 
نفسِ کوچکِ باد بود و حریرِ نازکِ مهتاب بود
 و فوارۀ باغ بود که با حرکت‌های بازوهای نازکش بر آبگیرِ خُرد می‌رقصید
و عروسِ تازه بر پهنۀ چمن بخفت، در شبْ‌نیمۀ چارمین
و در آن دم، من در برگچه‌های نو رُسته بودم
 یا در نسیمِ لغزان
 و ای‌بسا که در آب‌های ژرف
 و نفسِ بادی که شکوفۀ کوچک را بر درختِ ستبر می‌جنباند در من ناله می‌کرد
 و چشمه‌های روشنِ باران در من می‌گریست
 
نفسِ کوچکِ باد بود و حریرِ نازکِ مهتاب بود و فوارۀ باغ بود
 و عروسِ تازه که در شبْ‌نیمۀ چارمین بر بسترِ علف‌های نو رُسته خفته بود
    با آتشی در نهادش، از احساسِ مردی در کنارِ خویش بر خود بلرزید
و من برگ و برکه نبودم
 نه باد و نه باران
 ای روحِ گیاهی! تنِ من زندانِ تو بود
و عروسِ تازه، پیش از آن که لبانِ پدرم را بر لبانِ خود احساس کند
    از روحِ درخت و باد و برکه بار گرفت، در شبْ‌نیمۀ چارمین
 و من شهری بی‌برگ‌وباد را زندانِ خود کردم
    بی‌آنکه خاطرۀ باد و برگ از من بُگریزد.
 
چون زاده شدم چشمانم به دو برگِ نارون می‌مانست،
    رگانم به ساقۀ نیلوفر، دستانم به پنجۀ افرا
 و روحی لغزنده به‌سانِ باد و برکه، به گونۀ باران
 و چندان که نارونِ پیر از غضبِ رعد به خاک افتاد دردی جان گزا چونان فریادِ مرگ در من شکست
و من ای طبیعتِ مشقت‌آلوده، ای پدر! فرزندِ تو بودم.

گریزان


                                                                                   برای خانمِ عالیه جهانگیر یوشیج
از کوره‌راهِ تنگ گذشتم
نیز از کنارِ گلۀ خُردی که
زنگِ برنجیِ بزِ پیش‌آهنگ
از دور، طرحِ تکاپوی خسته‌یی را
با جنگ جنگِ لُختش
در ذهنِ آدمی
تصویر می‌نهاد...
 

 
از پُشتِ بوته، مرغی نالان، هراسناک
پر برکشید و
               یک دم
                      در دره‌های تنگ
موجِ گریزپاییِ پُر وحشت‌اش
چون کاسه‌یی سفالین بشکست
از صخره‌یی به صخره‌یی
                            از سنگ روی سنگ...
 
می‌دیدم از کمرکشِ کُهسار
در شیب‌گاهِ درۀ تاریک
آن شعله‌ها که در دِه می‌سوخت جای‌جای:
پی‌سوزِ آسیاب
آتش که در اجاق
دودی که از تنور
فانوس‌ها به معبرها
                        پُرشیب و پیچ‌پیچ...
 
وآنگاه
      دیدم
در پیشِ روی، منظرۀ کوهسار را
با راهِ پیچ‌پیچان، پیچیده بر کمر.
 
مشتاق، گفتم:
                 «ــ ای کوه!
«با خود دلی به سوی تو می‌آورم ز راه
«با قعرِ او حکایتِ ناگفته مرده‌یی.
«آنجا، به دِه، کسانِ مرا دل به من نبود.»
 
بی‌پاسخی از او گفتم:
                          «ــ ای کوه!
«رنجی‌ است سوختن
«بی‌التفاتِ قومی، کاندر اجاقِ شان
«از سوزِ توست اگر شرری هست،
«بی‌زهرخندِ قومی، کز توست اگر به لب‌هاشان
«امکانِ خنده این‌قدری هست.»
 

 
بی‌پاسخی از او
مِه بر گُدارِ سرکش می‌پیچید.
 
از دور، در شبی که می‌آمد
بر تیزه‌ها فرود
سگ‌های گله، بر شبحِ صخره‌ها، به‌شور
لاییدنی مداوم
                  آغاز کرده بودند.
 
اعماقِ دره، با نفسِ سردِ شامگاه،
از نغمه‌های کاکلی و سینه‌سرخ‌ها
می‌مانْد بی‌صدا.
 
گویی به قله‌هایِ
ازاکوه اختران
چون دخترانِ گازُر
خاکستری‌قبای هوا را
ــ از خونِ آفتاب بشسته ــ
در نیل می‌زدند.
 
فانوس‌های دِه
یک آسمانِ دیگر را، در درۀ سیاه
اکلیل می‌زدند.

آینۀ شکسته


بیایید، بیایید که جان دل ما رفت
بگریید، بگریید که آن خنده گشا رفت
بر این خاک بیفتید که آن آلاله فرو ریخت
بر این باغ بگریید که آن سرو فرا رفت
در این غم بنشینید که غم خوار سفر کرد
در این درد بمانید که امید دوا رفت
دگر شمع میارید که این جمع پراکند
دگر عود مسوزید کز این بزم صفا رفت
لب جام مبوسید که آن ساقی ما خفت
رگ چنگ ببرید که آن نغمه سرا رفت
رخ حسن مجویید که آن آینه بشکست
گل عشق مبویید که آن بوی وفا رفت
نوای نی او بود که سوز غزلم داد
غزل باز مخوانید که نی سوخت، نوا رفت
از این چشمه منوشید که پر خون جگر گشت
بدین تشنه بگویید که آن آب بقا رفت
سر راه نشستیم و نشستیم و شب افتاد
بپرسید، بپرسید که آن ماه کجا رفت
زهی سایۀ اقبال کزو بر سر ما بود
سر و سایه مخواهید که آن فر هما رفت

آینه در آینه


مژده بده، مژده بده، یار پسندید مرا
سایۀ تو گشتم و او برد به خورشید مرا
جان دل و دیده منم، گریۀ خندیده منم
یار پسندیده منم، یار پسندید مرا
کعبه منم، قبله منم، سوی من آرید نماز
کان صنم قبله نما خم شد و بوسید مرا
پرتو دیدار خوشش تافته در دیدۀ من
آینه در آینه شد، دیدمش و دید مرا
آینۀ خورشید شود پیش رخ روشن او
تاب نظر خواه و ببین کاینه تابید مرا
گوهر گم بوده نگر تافته بر فرق ملک
گوهری خوب نظر آمد و سنجید مرا
نور چو فواره زند بوسه بر این باره زند
رشک سلیمان نگر و غیرت جمشید مرا
هر سحر از کاخ کرم چون که فرو می نگرم
بانگ لک الحمد رسد از مه و ناهید مرا
چون سر زلفش نکشم سر ز هوای رخ او
باش که صد صبح دمد زین شب امید مرا
پرتو بی پیرهنم، جان رها کرده تنم
تا نشوم سایۀ خود باز نبینید مرا

ناز و نوش


تا خیال دلکشت گل ریخت در آغوش چشم
صد بهارم نقش زد بر پردۀ گل پوش چشم
مردم بیگانه را یارای دیدار تو نیست
خفته ای چون روشنایی گرچه در آغوش چشم
وقت آن آمد که ساغر پر کنیم از خون دل
کز می لعلت تهی شد جام حسرت نوش چشم
چشم و دل، نادیده، بر آن جسم پنهان عاشق اند
آفرین بر بینش دل، آفرین بر هوش چشم
آتش رخساره روشن کن شبی، ای برق عشق
تا چراغی بر کنم در خانۀ خاموش چشم
مژدۀ دیدار می آرند؟ یا پیغام دوست؟
اشک شوق امشب چه می گوید نهان در گوش چشم؟
می رسد هر صبح بانگ دلنوازت، ناز گوش
می کشم هر شب شراب چشم مستت، نوش چشم
در غبار راه او، ای سایه! بینا شو، که من
منت صدتوتیا دارم از او بر دوش چشم

گریۀ لیلی


چشم گریان تو نازم، حال دیگرگون ببین
گریۀ لیلی کنار بستر مجنون ببین
بر نتابید این دل نازک غم هجران دوست
یارب این صبر کم و آن محنت افزون ببین
مانده ام با آب چشم و آتش دل، ساقیا
چارۀ کار مرا در آب آتشگون ببین
رشکت آمد ناز و نوش گل در آغوش بهار
ای گشوده دست یغمای خزان، اکنون ببین
سایه! دیگر کار چشم و دل گذشت از اشک و آه
تیغ هجران است اینجا، موج موج خون ببین

لذت دریا


دلی که در دو جهان جز تو هیچ یارش نیست
گرش تو یار نباشی جهان به کارش نیست
چنان ز لذت دریا پر است کشتی ما
که بیم ورطه و اندیشۀ کنارش نیست
کسی به سان صدف واکند دهان نیاز
که نازنین گوهری چون تو در کنارش نیست
خیال دوست گل افشان اشک من دیده است
هزار شکر که این دیده شرمسارش نیست
نه من ز حلقۀ دیوانگان عشقم و بس
کدام سلسله دیدی که بی قرارش نیست
سوار من که ازل تا ابد گذرگه اوست
سری نماند که بر خاک رهگذارش نیست
ز تشنه کامی خود آب می خورد دل من
کویر سوخته جان منت بهارش نیست
عروس طبع من ای سایه هر چه دل ببرد
هنوز دلیری شعر شهریارش نیست

در فتنۀ رستاخیز


کنار امن کجا، کشتی شکسته کجا
کجا گریزم از اینجا به پای بسته کجا
ز بام و در همه جا سنگ فتنه می بارد
کجا به در برمت ای دل شکسته کجا
فرو گذاشت دل آن بادبان که می افراشت
خیال بحر کجا این به گل نشسته کجا
چنین که هر قدمی همرهی فروافتاد
به منزلی رسد این کاروان خسته کجا
دلا حکایت خاکستر و شراره مپرس
به بادرفته کجا و چو برق جسته کجا
خوش آن زمان که سرم در پناه بال تو بود
کجا بجویمت ای طایر خجسته کجا
چه عیش خوش ز دل پاره پاره می طلبی
نشاط نغمه کجا چنگ زه گسسته کجا
بپرس سایه ز مرغان آشیان بر باد
که می روند از این باغ دسته دسته کجا

البرز

 

البرز سالخورده، مانند زال زر
موی سپید را
                          افشانده تا کمر
رنجیده از سپهر
            
برتافته نگاه خود از روی ماه و مهر
بر زیر پای خویش
                             می‌افکند نگاه
          
بر چهره گداخته، سیلاب اشک را
شاید به بی گناهی خود می‌کند گواه
            
سیمرغ سال‌هاست که از بام قله‌هایش
پرواز کرده است
پرهای چاره‌گر را
              همراه برده است
فر هما که بر سر او سایه می‌فکند
اورنگ خویش را به کلاغان سپرده است!
            
در زیر پای او
قومی ستم‌ کشیده، پریشان و تیره‌روز
در چنگ ناکسان تبهکار کینه‌توز
                                         جان می ‌کند هنوز!
      
این قوم سرفراز غرورآفرین، دریغ
دیری‌ است کز تهاجم دشمن، فریب دوست!
چون لشکری رها شده، از هم گسیخته!
جمعی به دار شده، جمعی گریخته!
وان همت و غرور فلک‌سای قرن‌ها
                                              بر خاک ریخته!
        
وین جمع بازمانده گم کرده اصل خویش
خو کرده با حقارت تسلیم
نومید و ناتوان
                             دربند آب و نان!
             
البرز سالخورده، افسرده و صبور
جور سپهر را
بر جان دردمندش
                 هموار می‌کند
گاهی نظر در آینۀ قرن‌های دور
گاهی گذر به خلوت پندار می‌کند:
- «آیا کدام تندر،
                   این جمع خفته را
بیدار می‌ کند؟
آیا کدام رستم، افراسیاب را
در حلقۀ کمند گرفتار می‌کند؟
آیا کدام کاوه، ضحاک را به دار نگونسار می‌کند؟
آیا کدام بهرام، آیا کدام سام،
آیا کدام گمنام...؟»
             
البرز سالخورده
در پیچ و تاب گردش ایام،
رنجیده از سپهر
برتافته نگاه خود از روی ماه و مهر
بر زیر پای خویش
می‌ افکند نگاه،
                        تا کی طلایه‌دار رهایی رسد ز راه؟

پایتختِ عطش


                                                                                  آب کم‌جو. تشنگی آور به دست!
                                                                                                                مولای روم

       ۱
 
آفتاب، آتشِ بی‌دریغ است
و رؤیای آبشاران
در مرزِ هر نگاه.
 
بر درگاهِ هر ثُقبه
سایه‌ها
        روسبیانِ آرامش‌اند.
پی‌جوی آن سایۀ بزرگم من که عطشِ خشک‌ْدشت را باطل می‌کند.
 

 
چه
پگاه و چه پسین،
اینجا
    نیم روز
           مظهرِ «هست» است:
آتشِ سوزنده را رنگی و اعتباری نیست
دروازۀ امکان بر باران بسته است
شن از حُرمتِ رود و بسترِ شن‌پوشِ خشک‌ْرود از وحشتِ «هرگز» سخن می‌گوید.
بوتۀ گز به عبث سایه‌یی در خلوتِ خویش می‌جوید.
 

 
ای شبِ تشنه! خدا کجاست؟
تو
  روزِ دیگرگونه‌ای
                   به رنگی دیگر
که با تو
         در آفرینشِ تو
                        بیدادی رفته است:
تو زنگیِ زمانی.
 
 
       ۲
 
کنارِ تو را ترک گفته‌ام
و زیرِ این آسمانِ نگون سار که از جنبشِ هر پرنده تهی‌ است و هلالی
کدر چونان مُرده‌ماهیِ سیم‌گونه‌فلسی بر سطحِ بی‌موج‌اش می‌گذرد
به بازجُستِ تو برخاسته‌ام
تا در پایتختِ عطش
در جلوه‌یی دیگر
                   بازت یابم.
 
ای آبِ روشن!
تو را با معیارِ عطش می‌سنجم.
 

 
در این سرابچه
                  آیا
زورقِ تشنگی‌ است
                      آنچه مرا به‌سوی شما می‌راند
یا خود
      زمزمۀ شماست
و من نه به‌خود می‌روم
که زمزمۀ شما
                    به جانبِ خویشم می‌خواند؟
 
نخلِ من ای واحۀ من!
در پناهِ شما چشمه‌سارِ خنکی هست
که خاطره‌اش
عُریانم می‌کند.

 

حکایت


چو الپ ارسلان جان به جان‌بخش داد
پسر تاج شاهی به سر برنهاد
به تربت سپردندش از تاجگاه
نه جای نشستن بد آماجگاه
چنین گفت دیوانه‌ای هوشیار
چو دیدش پسر روز دیگر سوار
زهی ملک و دوران سر در نشیب
پدر رفت و پای پسر در رکیب
چنین است گردیدن روزگار
سبک سیر و بدعهد و ناپایدار
چو دیرینه روزی سرآورد عهد
جوان دولتی سر برآرد ز مهد
منه بر جهان دل که بیگانه‌ای است
چو مطرب که هر روز در خانه‌ای است
نه لایق بود عیش با دلبری
که هر بامدادش بود شوهری
نکویی کن امسال چون ده تو راست
که سال دگر دیگری دهخداست

حکایت پادشاه غور با روستایی


شنیدم که از پادشاهان غور
یکی پادشه خر گرفتی به زور
خران زیر بار گران بی علف
به روزی دو مسکین شدندی تلف
چو منعم کند سفله را، روزگار
نهد بر دل تنگ درویش، بار
چو بام بلندش بود خودپرست
کند بول و خاشاک بر بام پست
شنیدم که باری به عزم شکار
برون رفت بیدادگر شهریار
تکاور به دنبال صیدی براند
شبش درگرفت از حشم دور ماند
به تنها ندانست روی و رهی
بینداخت ناکام شب در دهی
یکی پیرمرد اندر آن ده مقیم
ز پیران مردم شناس قدیم
پسر را همی‌گفت کای شادبهر
خرت را مبر بامدادان به شهر
که آن ناجوانمرد برگشته بخت
که تابوت بینمش بر جای تخت
کمر بسته دارد به فرمان دیو
به گردون بر از دست جورش غریو
در این کشور آسایش و خرمی
ندید و نبیند به چشم آدمی
مگر این سیه نامهٔ بی‌صفا
به دوزخ برد لعنت اندر قفا
پسر گفت: راه دراز است و سخت
پیاده نیارم شد ای نیکبخت
طریقی بیندیش و رایی بزن
که رای تو روشن تر از رای من
پدر گفت: اگر پند من بشنوی
یکی سنگ برداشت باید قوی
زدن بر خر نامور چند بار
سر و دست و پهلوش کردن فکار
مگر کان فرومایهٔ زشت کیش
به کارش نیاید خر لنگ ریش
چو خضر پیمبر که کشتی شکست
وز او دست جبار ظالم ببست
به سالی که در بحر کشتی گرفت
بسی سالها نام زشتی گرفت
تفو بر چنان ملک و دولت که راند
که شنعت بر او تا قیامت بماند
پسر چون شنید این حدیث از پدر
سر از خط فرمان نبردش به در
فرو کوفت بیچاره خر را به سنگ
خر از دست عاجز شد از پای لنگ
پدر گفتش اکنون سر خویش گیر
هر آن ره که می‌بایدت پیش گیر
پسر در پی کاروان اوفتاد
ز دشنام چندان که دانست داد
وز این سو پدر روی در آستان
که یارب به سجادهٔ راستان
که چندان امانم ده از روزگار
کز این نحس ظالم برآید دمار
اگر من نبینم مر او را هلاک
شب گور چشمم نخسبد به خاک
اگر مار زاید زن باردار
به از آدمی زادهٔ دیوسار
زن از مرد موذی بسیار به
سگ از مردم مردم‌آزار به
مخنث که بیداد با خود کند
ازآن به که با دیگری بد کند
شه این جمله بشنید و چیزی نگفت
ببست اسب و سر بر نمد زین بخفت
همه شب به بیداری اختر شمرد
ز سودا و اندیشه خوابش نبرد
چو آواز مرغ سحر گوش کرد
پریشانی شب فراموش کرد
سواران همه شب همی تاختند
سحرگه پی اسب بشناختند
بر آن عرصه بر اسب دیدند و شاه
پیاده دویدند یکسر سپاه
به خدمت نهادند سر بر زمین
چو دریا شد از موج لشکر، زمین
یکی گفتش از دوستان قدیم
که شب حاجبش بود و روزش ندیم
رعیت چه نزلت نهادند دوش؟
که ما را نه چشم آرمید و نه گوش
شهنشه نیارست کردن حدیث
که بر وی چه آمد ز خبث خبیث
هم آهسته سر برد پیش سرش
فرو گفت پنهان به گوش اندرش
کسم پای مرغی نیاورد پیش
ولی دست خر رفت از اندازه بیش
بزرگان نشستند و خوان خواستند
بخوردند و مجلس بیاراستند
چو شور و طرب در نهاد آمدش
ز دهقان دوشینه یاد آمدش
بفرمود و جستند و بستند سخت
به خواری فکندند در پای تخت
سیه دل برآهخت شمشیر تیز
ندانست بیچاره راه گریز
سر ناامیدی برآورد و گفت
نشاید شب گور در خانه خفت
نه تنها منت گفتم ای شهریار
که برگشته بختی و بد روزگار
چرا خشم بر من گرفتی و بس؟
منت پیش گفتم، همه خلق پس
چو بیداد کردی توقع مدار
که نامت به نیکی رود در دیار
ور ایدون که دشوارت آمد سخن
دگر هرچه دشوارت آید مکن
تو را چاره از ظلم برگشتن است
نه بیچارۀ بی‌گنه کشتن است
مرا پنج روز دگر مانده گیر
دو روز دگر عیش خوش رانده گیر
نماند ستمکار بد روزگار
بماند بر او لعنت پایدار
تو را نیک پند است اگر بشنوی
وگر نشنوی خود پشیمان شوی
بدان کی ستوده شود پادشاه
که خلقش ستایند در بارگاه؟
چه سود آفرین بر سر انجمن
پس چرخه نفرین کنان پیرزن؟
همی گفت و شمشیر بالای سر
سپر کرده جان پیش تیر قدر
نبینی که چون کارد بر سر بود
قلم را زبانش روان تر بود
شه از مستی غفلت آمد به هوش
به گوشش فرو گفت فرخ سروش
کز این پیر دست عقوبت بدار
یکی کشته گیر از هزاران هزار
زمانی سرش در گریبان بماند
پس آنگه به عفو آستین برفشاند
به دستان خود بند از او برگرفت
سرش را ببوسید و در بر گرفت
بزرگیش بخشید و فرماندهی
ز شاخ امیدش برآمد بهی
به گیتی حکایت شد این داستان
رود نیکبخت از پی راستان
بیاموزی از عاقلان حسن خوی
نه چندان که از جاهل عیب جوی
ز دشمن شنو سیرت خود که دوست
هرآنچ از تو آید به چشمش نکوست
وبال است دادن به رنجور قند
که داروی تلخش بود سودمند
ترش روی بهتر کند سرزنش
که یاران خوش طبع شیرین منش
از این به نصیحت نگوید کست
اگر عاقلی یک اشارت بست

بوی عشق


شب، همه دروازه‌هایش باز بود
آسمان چون پرنیان ناز بود
گرم، در رگ های‌ ما، روح شراب
همچو خون می‌گشت و در اعجاز بود
با نوازش‌های دلخواه نسیم
نغمه‌های ساز در پرواز بود
در همه ذرات عالم، بوی عشق
زندگی لبریز از آواز بود
بال در بال کبوترهای یاد
روح من در دوردست راز بود

مرثیه‌های غروب


افق می گفت: - « آن افسانه ‌گو  »
ــ آن افسانه گوی شهر سنگستان،
              به دنبال « کبوترهای جادوی بشارت‌گو»
                                             سفر کرده‌ است
شفق می گفت:
     «من می‌دیدمش، تنها، تکیده، ناتوان، دلتنگ،
          ملول از روزگارانی که در این شهر سر کرده‌ است».
                       
سپیدار کهن پرسید:
« ــ به فریادش رسید آیا،«حریق و سیل یا آوار»؟
صنوبر گفت:
        « ـــ توفانی گران‌تر زانچه او می‌خواست،
         پیرامون او برخاست
         که کوبیدش به صد دیوار و پیچیدش به هم طومار!»
سپاه زاغ‌ها از دور پیدا شد
سکوتی سهمگین بر گفتگوها حکم‌فرما شد.
                
پس از چندی، پر و بالی به هم زد مرغ حق،
         آرام و غمگین خواند:
« ــ دریغ از آن سخن سالار
                  که جان فرسود، از بس گفت تنها
                                    درد دل با غار...!»
توانم گفت او قربانی غم‌ های مردم شد
صدای مرغ حق در های و هوی شوم زاغانی که،
                 همچون ابر،
                     رخسار افق را تیره می‌کردند، کم‌کم محوشد، گم شد!
                    
گل سرخ شفق پژمرد،
                        گوهرهای رنگین افق را تیرگی‌ها برد
صدای مرغ حق، بار دگر چون آخرین آهی که از چاهی برون آید
        «چه جای چاه، از ژرفای نومیدی» چنین برخاست:
« ــ مگر اسفندیاری، رستمی، از خاک برخیزد
که این دل‌مرده شهر مردمانش سنگ را
               زان خواب جاودیی برانگیزد.»
 
پس از آن، شب فرو افتاد و با شب
            پردۀ سنگین تاریکی، فراموشی
پس از آن، روزها، شب‌ها گذر کردند
               
سراسر بهت و خاموشی
پس از آن، سال‌های خون دل نوشی
               
هنوز اما، شباهنگام
شباهنگان گواهانند
که آوایی حزین از جای جای شهر سنگستان
بسان جویباری جاودان جاری‌ است...
                          
مگر همواره بهرامان ورجاوند، می‌ نالند، سر درغار
«کجایی ای حریق، ای سیل، ای آوار ! »

ميان ِ ماندن و رفتن...


ميان ِ ماندن و رفتن حکايتي کرديم
که آشکارا در پردۀ کنايت رفت.
مجال ِ ما همه اين تنگ‌مايه بود و، دريغ
که مايه خود همه در وجه ِ اين حکايت رفت.
 

سخنی نیست...


                                                                                             به اِولین و ثمین باغچه‌بان
چه بگویم؟ سخنی نیست.
 
می‌وزد از سرِ امید، نسیمی،
لیک، تا زمزمه‌یی ساز کند
در همه خلوتِ صحرا
                        به ره‌اش
                                  نارونی نیست.
 
چه بگویم؟ سخنی نیست.
 

 
پُشتِ درهای فروبسته
شب از دشنه و دشمن پُر
به کج‌اندیشی
                خاموش
                         نشسته‌ است.
 
بام‌ها
     زیرِ فشارِ شب
                      کج،
کوچه
      از آمدورفتِ شبِ بدچشمِ سمج
                                             خسته‌ است.
 

 
چه بگویم؟ ــ سخنی نیست.
 
در همه خلوتِ این شهر، آوا
جز ز موشی که دَرانَد کفنی، نیست.
 
وندر این ظلمت‌جا
جز سیانوحۀ شومُرده زنی، نیست.
 
ور نسیمی جُنبد
به ره‌اش
          نجوا را
                 نارونی نیست.
 
چه بگویم؟
سخنی نیست...

حماسه!


در چارراه‌ها خبری نیست:
یک عده می‌روند
یک عده خسته بازمی‌آیند
 
و انسان ــ که کهنه‌رند خدایی‌ست بی‌گمان ــ
بی‌شوق و بی‌امید
                      برای دو قرصِ نان
کاپوت می‌فروشد
                     در معبرِ زمان.
 

 
در کوچه
         پُشتِ قوطیِ سیگار
                                شاعری
اِستاد و بالبداهه نوشت این حماسه را:
 

«ــ انسان، خداست.
    حرفِ من این است.
    گر کفر یا حقیقتِ محض است این سخن،
    انسان خداست.
    آری. این است حرفِ من!»
    . . . . . . . . . . . . . . .

 
از بوقِ یک دوچرخه‌سوارِ الاغِ پست
شاعر ز جای جَست‌و...
                            ...مدادش، نوکش شکست!

رهگذران


سر در زیر از شاهراهِ متروک پیش می‌آمدند
و تپه‌های گُل‌پوشِ بهاری
در نظرگاهِ ایشان انتظاری بیهوده می‌بُرد.
 
به‌کُندی از برابرِ من گذشتند بی‌آنکه به من درنگرند
و من ایشان را بازشناختم
چرا که از جانبِ پدرانِشان پیغامی با من بود.
 
در رهگذرِ شراب‌آلوده دعایی می‌خواندند
و در مهتابی‌های پُرخاطره
                              چشمانِ پُرخندۀ دختران
یک دَم به‌نظاره،
از بسترهای آشفته به جانبِ ایشان می‌گرایید
 

 
و دیدم که امید به درگاهِ ناباور بسته بودند
و از پسِ ایشان
جادۀ خالی
خسته بود.
 

 
می‌دانستم که دیگرباره از این راه
                                        باز
                                          نمی‌آیند.
می‌دانستم که دیگرباره از این راه بازنمی‌آیند، چرا که منزلگَهِ مقصودِ ایشان سرابی لغزنده بود.
می‌دانستم.
 
با ایشان گفتم :
«ــ
هم دراین جای خواهم ایستاد
    و چندان که فرزندانِ شما بگذرند
    پیغامِ شما خواهم گزاشت

کوه‌ها


کوه‌ها با هم‌اند و تنهایند
همچو ما، باهمانِ تنهایان.

 

 

 

انگیزه‌های خاموشی


پ س آدم، ابوالبشر، به پیرامنِ خویش نظاره کرد
 و بر زمینِ عُریان نظاره کرد
 و به آفتاب که روی درمی‌پوشید نظاره کرد
 و در این هنگام، بادهای سرد بر خاکِ برهنه می‌جنبید
 و سایه‌ها همه‌جا بر خاک می‌جنبید
 و هر چیزِ دیدنی به هیأتِ سایه‌یی درآمده در سایۀ عظیم می‌خلید
 و روحِ تاریکی بر قالبِ خاک منتشر بود
 و هر چیزِ بِسودنی دستمایۀ وهمی دیگرگونه بود
 و
آدم، ابوالبشر، به جُفتِ خویش درنگریست
 و او در چشم‌های جُفتِ خویش نظر کرد که در آن ترس و سایه بود
 و در خاموشی در او نظر کرد
 و تاریکی در جانِ او نشست.
 
و این نخستین بار بود، بر زمین و در همه آسمان، که گفتنی سخنی ناگفته ماند
 

پ س چون هابیل به قفای خویش نظر کرد قابیل را بدید
 و او را چون رعدِ آسمان‌ها خروشان یافت
 و او را چون آبِ رودخانه‌ها پیچان یافت
 و برادرِ خون‌اش را به‌سانِ سنگِ کوه سرد و سخت یافت
 و او را دریافت
 و او را با بداندیشی همراه یافت، چون ماده‌میشی که نوزادش در قفای اوست
 و او را چون مرغانِ نخجیر با چنگالِ گشوده دید
 و برادرِ خون‌اش را به خونِ خویش آزمند یافت
 و
هابیل در برادرِ خونِ خویش نظر کرد
 و در چشمِ او شگفتی و ناباوری بود
 و در خاموشی به جانبِ
قابیل نظر کرد
 و آیینۀ مهتاب در جانش با شاخۀ نازکِ رگ‌هایش شکست.
 
و این خود بارِ نخستین نبود، بر زمین و در همۀ زمین، که گفتنی‌سخنی بر لبی ناگفته می‌مانْد.
 

و از آن پس، بسیارها گفتنی هست که ناگفته می‌مانَد
 چون ما ــ تو و من ــ به هنگامِ دیدارِ نخستین
 که نگاهِ ما به هم درایستاد، و گفتنی‌ها به خاموشی در نشست
 و از آن پس چه بسیار گفتنی هست که ناگفته می‌مانَد بر لبِ آدمیان
 بدان هنگام که کبوترِ آشتی بر بامِ ایشان می‌نشیند
 به هنگامِ اعتراف و به گاهِ وصل
 به هنگامِ وداع و ــ از آن بیش ــ بدان هنگام که بازمی‌گردند تا به قفايِ خویش درنگرند...
 
و از آن پس، گفتنی‌ها، تا ناگفته بمانَد انگیزه‌های بسیار یافت.

غزلِ ناتمام...


به هر تارِ جانم صد آواز هست
دریغا که دستی به مضراب نیست.
چو رؤیا به حسرت گذشتم، که شب
فروخفت و با کس سرِ خواب نیست.
...............................................


 

 

شبانه

 

وآن را که خبر شد،خبری باز نیامد
سعدی


آن که دانست،زبان بست
و آن که می گفت،ندانست...

چه غم آلوده شبی بود!
وآن مسافر که در آن ظلمتِ خاموش گذشت
و برانگیخت سگان را به صدای سُمِ اسبش بر سنگ
بی که یک دَم به خیالش گذرد
که فرود آید شب را،
                گویی
همه رؤیای تبی بود

 

چه غم آلوده شبی بود!          

شبانه


اکنون، دیگرباره شبی گذشت.
به نرمی از برِ من گذشت با تمامی لحظه‌هایش.
 
چونان باکرۀ عشقی
که با همه انحناهای تنش
                               از موی تا به ناخن
                                                    تن به نوازشِ دستی گرم رها کند،
بانوی درازگیسو را
در برکه‌یی که یک دَم از گردشِ ماهیِ خواب آشفته نشد
غوطه دادم.
 

 
به معشوقی می‌مانست، چرا که
با احساسی از شرم در او خیره مانده بودم.
 
از روشنایی گریزان بود.
گفتم که سحرگاهان در برابرِ آفتاب‌اش بخواهم دید
و چراغ را کُشتم.
 
چندان که آفتاب برآمد
چنان چون شبنمی
پریده بود.

من مرگ را...


اینک موجِ سنگین‌گذرِ زمان است که در من می‌گذرد.
اینک موجِ سنگین‌گذرِ زمان است که چون جوبارِ آهن در من می‌گذرد.
اینک موجِ سنگین‌گذرِ زمان است که چونان دریایی از پولاد و سنگ در من می‌گذرد.
 

 
در گذرگاهِ نسیم سرودی دیگرگونه آغاز کردم
در گذرگاهِ باران سرودی دیگرگونه آغاز کردم
در گذرگاهِ سایه سرودی دیگرگونه آغاز کردم.
 
نیلوفر و باران در تو بود
خنجر و فریادی در من،
فواره و رؤیا در تو بود
تالاب و سیاهی در من.
 
در گذرگاهت سرودی دیگرگونه آغاز کردم.
 

 
من برگ را سرودی کردم
سرسبزتر ز بیشه
 
من موج را سرودی کردم
پُرنبض‌تر ز انسان
 
من عشق را سرودی کردم
پُرطبل‌تر ز مرگ
 
سرسبزتر ز جنگل
من برگ را سرودی کردم
 
پُرتپش‌تر از دلِ دریا
من موج را سرودی کردم
 
پُرطبل‌تر از حیات
من مرگ را
سرودی کردم.

وصل


۱
 
در برابرِ بی‌کرانیِ ساکن
جنبشِ کوچکِ گُلبرگ
به پروانه‌یی ماننده بود.
 
 
زمان، با گامِ شتابناک برخاست
و در سرگردانی
                  یله شد.
 
در باغستانِ خشک
                       معجزۀ وصل
                                        بهاری کرد.
 
سرابِ عطشان
                  برکه‌یی صافی شد،
و گنجشکانِ دست‌آموزِ بوسه
شادی را
در خشک سارِ باغ
                    به رقص آوردند.
 
 
       ۲
 
اینک! چشمی بی‌دریغ
                           که فانوسِ اشک‌اش
شوربختیِ مردی را که تنها بودم و تاریک
لبخند می‌زند.
 
آنک منم که سرگردانی‌هایم را همه
تا بدین قُلّۀ
جُل‌جُتا
                         پیموده‌ام
 
آنک منم
میخِ صلیب از کفِ دستان به دندان برکنده.
 
آنک منم
          پا بر صلیبِ باژگون نهاده
با قامتی به بلندیِ فریاد.
 
 
       ۳
 
در سرزمینِ حسرت معجزه‌یی فرود آمد
[و این خود دیگرگونه معجزتی بود].
 
 
فریاد کردم:

«ــ ای مسافر!
    با من از آن زنجیریانِ بخت که چنان سهمناک دوست می‌داشتم
    این‌مایه ستیزه چرا رفت؟
    با ایشان چه می‌بایدم کرد؟»
 
 
«ــ بر ایشان مگیر!»

چنین گفت و چنین کردم.
 
 
لایۀ تیره فرونشست
آبگیرِ کدر
          صافی شد
و سنگریزه‌های زمزمه
                         در ژرفای زلال
                                        درخشید
 
دندان‌های خشم
به لبخندی
            زیبا شد
 
رنجِ دیرینه
           همه کینه‌هایش را
                                 خندید
 
 
پای‌آبله
در چمنزارانِ آفتاب
                     فرود آمدم
بی‌آنکه از شبِ ناآشتی
                            داغِ سیاهی بر جگر نهاده باشم.
 
 
       ۴
 
نه!
هرگز شب را باور نکردم
چرا که
       در فراسوهای دهلیزش
به امیدِ دریچه‌یی
                    دل بسته بودم.
 
 
       ۵
 
شکوهی در جانم تنوره می‌کشد
گویی از پاک‌ترین هوای کوهستانی
لبالب
      قدحی درکشیده‌ام.
 
در فرصتِ میانِ ستاره‌ها
شلنگ‌انداز
             رقصی می‌کنم -
دیوانه
      به تماشای من بیا!

غزل شمارهٔ ۸۳ آن را که چو تو نگار باشد


آن را که چو تو نگار باشد
با خویشتنش چه کار باشد؟
ناخوش نبود کسی که او را
یاری چو تو در کنار باشد
ناخوش چو منی بود که پیوست
دل خسته و جان فگار باشد
مزار ز من، اگر بنالم
ماتم‌زده سوگوار باشد
وان دیده که او ندید رویت
شاید اگر آشکار باشد
آن کس که جدا فتاد از تو
دور از تو همیشه زار باشد
بیچاره کسی که در دو عالم
جز تو دگریش یار باشد
خرم دل آن کسی که او را
اندوه تو غمگسار باشد
تا کی دلم، ای عزیز چون جان
بر خاک در تو خوار باشد؟
نامد گه آن که خسته‌ای را
بر درگه وصل بار باشد؟
تا چند دل عراقی آخر
در زحمت انتظار باشد؟

غزل شمارهٔ ۸۴ تا بر قرار حسنی دل بی‌قرار باشد


تا بر قرار حسنی دل بی‌قرار باشد
تا روی تو نبینم جان سوگوار باشد
تا پیش تو نمیرد جانم نگیرد آرام
تا بوی تو نیابد دل بی‌قرار باشد
جانا، ز عشق رویت جانم رسید بر لب
تا کی ز آرزویت بیچاره زار باشد؟
آن را مخواه بی‌دل کو بی‌تو جان نخواهد
آن را مدار دشمن کت دوستدار باشد
درمان اگر نداری، باری به درد یاد آر
کز دوست هرچه آید آن یادگار باشد
با درد خوش توان بود عمری به بوی درمان
با غم به سر توان برد گر غمگسار باشد
خواهی بساز کارم، خواهی بسوز جانم
با کار پادشاهان ما را چه کار باشد؟
از انتظار وصلت آمد به جان عراقی
تا کی غریب و خسته در انتظار باشد؟

غزل شمارهٔ ۸۵ دیدهٔ بختم، دریغا کور شد


دیدهٔ بختم، دریغا کور شد
دل نمرده، زنده اندر گور شد
دست گیر ای دوست این بخت مرا
تا نبیند دشمنم کو کور شد
بارگاه دل، که بودی جای تو
بنگر اکنون جای مار و مور شد
بی‌لب شیرینت عمرم تلخ گشت
شوربختی بین که: عیشم شور شد
دل قوی بودم به امید تو، لیک
دل ندادی، خسته زان بی‌نور شد
شور عشقت تا فتاد اندر جهان
چون دل من عالمی پر شور شد
عارت آمد از عراقی، لاجرم
بی‌تو، مسکین، بی‌نوا و عور شد

غزل شمارهٔ ۸۶ من مست می عشقم هشیار نخواهم شد


من مست می عشقم هشیار نخواهم شد
وز خواب خوش مستی بیدار نخواهم شد
امروز چنان مستم از بادهٔ دوشینه
تا روز قیامت هم هشیار نخواهم شد
تا هست ز نیک و بد در کیسهٔ من نقدی
در کوی جوانمردان عیار نخواهم شد
آن رفت که می‌رفتم در صومعه هر باری
جز بر در میخانه این بار نخواهم شد
از توبه و قرایی بیزار شدم، لیکن
از رندی و قلاشی بیزار نخواهم شد
از دوست به هر خشمی آزرده نخواهم گشت
وز یار به هر زخمی افکار نخواهم شد
چون یار من او باشد، بی‌یار نخواهم ماند
چون غم خورم او باشد غم‌خوار نخواهم شد
تا دلبرم او باشد دل بر دگری ننهم
تا غم خورم او باشد غمخوار نخواهم شد
چون ساختهٔ دردم در حلقه نیارامم
چون سوختهٔ عشقم در نار نخواهم شد
تا هست عراقی را در درگه او باری
بر درگه این و آن بسیار نخواهم شد

غزل شمارهٔ ۸۷ گر نظر کردم به روی ماه رخساری چه شد؟


گر نظر کردم به روی ماه رخساری چه شد؟
ور شدم مست از شراب عشق یک باری چه شد؟
روی او دیدم سر زلفش چرا آشفته گشت ؟
گر نبیند بلبل شوریده، گلزاری چه شد؟
چشم او با جان من گر گفته رازی، گو، بگوی
حال بیماری اگر پرسید بیماری چه شد؟
دشمنم با دوستان گوید: فلانی عاشق است
عاشقم بر روی خوبان، عاشقم، آری چه شد؟
در سر سودای عشق خوبرویان شد دلم
وز چنان زلف ار ببستم نیز زناری چه شد؟
گر گذشتم بر در میخانه ناگاهی چه باک؟
گر به پیران سر شکستم توبه یک باری چه شد؟
چون شدم مست از شراب عشق، عقلم گو: برو
گر فرو شست آب حیوان نقش دیواری چه شد؟
گر میان عاشق و معشوق جرمی رفت رفت
تو نه معشوقی نه عاشق، مر تو را باری چه شد؟
زاهدی را کز می و معشوق رنگی نیست نیست
گر کند بر عاشقان هر لحظه انکاری چه شد؟
های و هوی عاشقان شد از زمین بر آسمان
نعرهٔ مستان اگر نشنید هشیاری چه شد؟
از خمستان نعرهٔ مستان به گوش من رسید
رفتم آنجا تا ببینم حال میخواری چه شد؟
دیدم اندر کنج میخانه عراقی را خراب
گفتم: ای مسکین، نگویی تا تو را باری چه شد؟

غزل شمارهٔ ۸۸ ناگه بت من مست به بازار برآمد


ناگه بت من مست به بازار برآمد
شور از سر بازار به یکبار برآمد
بس دل که به کوی غم او شاد فروشد
بس جان که ز عشق رخ او زار برآمد
در صومعه و بتکده عشقش گذری کرد
مؤمن ز دل و گبر  ز زنار برآمد
در کوی خرابات جمالش نظر افکند
شور و شغبی از در خمار برآمد
در وقت مناجات خیال رخش افروخت
فریاد و فغان از دل ابرار برآمد
یک جرعه ز جام لب او می‌ زده‌ای یافت
سرمست و خرامان به سر دار برآمد
در سوخته‌ای آتش شمع رخش افتاد
از سوز دلش شعلهٔ انوار برآمد
باد در او سر آتش گذری کرد
از آتش سوزان گل بی خار برآمد
ناگاه ز رخسار شبی پرده برانداخت
صد مهر ز هر سو به شب تار برآمد
باد سحر از خاک درش کرد حکایت
صد نالهٔ زار از دل بیمار برآمد
کی بو که فروشد لب او بوسه به جانی؟
کز بوک و مگر جان خریدار برآمد

غزل شمارهٔ ۸۹ ناگه بت من مست به بازار برآمد


ناگه بت من مست به بازار برآمد
شور از سر بازار به یکبار برآمد
مانا به کرشمه سوی او باز نظر کرد
کین شور و شغب از سر بازار برآمد
با اهل خرابات ندانم چه سخن گفت؟
کاشوب و غریو از در خمار برآمد
در صومعه ناگاه رخش پرده برانداخت
فریاد و فغان از دل ابرار برآمد
آورد چو در کار لب و غمزه و رخسار
جان و دل و چشم همه از کار برآمد
تا جز رخ او هیچ کسی هیچ نبیند
در جمله صور آن بت عیار برآمد
هر بار به رنگی بت من روی نمودی
آن بار به رنگ همه اطوار برآمد
و آن شیفته کز زلف و قدش دار و رسن یافت
بگرفت رسن، خوش به سر دار برآمد
فی‌الجمله برآورد سر از جیب بزودی
هر دم به لباسی دگر آن یار برآمد
و آن سوخته کاتش همه تاب رخ او دید
زو دعوی «النار ولاالعار» برآمد
المنةلله که پس از منت بسیار
مقصود و مرادم ز لب یار برآمد
دور از لب و دندان عراقی همه کامم
زان دو لب شیرین شکر بار برآمد

رباعی شمارهٔ ۳۹ ای دوست بیا، که بی تو آرامم نیست


ای دوست بیا، که بی تو آرامم نیست
در بزم طرب بی‌تو می و جامم نیست
کام دل و آرزوی من دیدن توست
جز دیدن روی تو دگر کامم نیست