شبانه

در نیست
          راه نیست
شب نیست
              ماه نیست
نه روز و
         نه آفتاب،
ما
  بیرونِ زمان
              ایستاده‌ایم
با دشنۀ تلخی
در گُرده‌هایِمان.
 
هیچ‌کس
          با هیچ‌کس
                      سخن نمی‌گوید
که خاموشی
               به هزار زبان
                             در سخن است.
 
در مردگانِ خویش
                     نظر می‌بندیم
                                     با طرحِ خنده‌یی،
و نوبتِ خود را انتظار می‌کشیم
بی‌هیچ
خنده‌یی!

شبانه

اگر که بیهده زیباست شب
برای چه زیباست
                    شب
برای که زیباست؟ ــ
 
شب و
       رودِ بی‌انحنای ستارگان
که سرد می‌گذرد.
 
و سوگ وارانِ درازگیسو
                         بر دو جانبِ رود
یادآوردِ کدام خاطره را
با قصیدۀ نفس‌گیرِ غوکان
                               تعزیتی می‌کنند
به هنگامی که هر سپیده
به صدای هم‌آوازِ دوازده گلوله
سوراخ
می‌شود؟
 
□
 
اگر که بیهده زیباست شب
برای که زیباست شب
برای چه زیباست؟

نشانه

شغالی
        گَر
ماهِ بلند را دشنام گفت ــ
پیرانِ شان مگر
نجات از بیماری را
تجویزی این چنین فرموده بودند.
 
فرزانه در خیالِ خودی را
                            لیک
که به تُندر
پارس می‌کند،
گمان مدار که به قانونِ بوعلی
                                     حتا
جنون را
نشانی از این آشکاره‌تر
به دست کرده باشند.

برخاستن

چرا شب گیر می‌گرید؟
 
من این را پرسیده‌ام
من این را می‌پرسم.
 
□
 
عفونت ات از صبری‌ست
که پیشه کرده‌ای
به هاویۀ وَهن.
 
تو ایوبی
که از این پیش اگر
                      به پای
                             برخاسته بودی
خضروارت
          به هر قدم
سبزینۀ چمنی
                    به خاک
                            می‌گسترد،
و بادِ دامانت
              تندبادی
تا نظمِ کاغذینِ گُل‌بوته‌های خار
                                      بروبد.
 
من این را گفته‌ام
همیشه
همیشه من این را می‌گویم.

در میدان

آنچه به دید می‌آید و
آنچه به دیده می‌گذرد.
 
آنجا که سپاهیان
                    مشقِ قتال می‌کنند
گسترۀ چمنی می‌تواند باشد،
و کودکان
          رنگین‌کمانی
رقصنده و
           پُرفریاد.
 
□
 
اما آن
که در برابرِ فرمانِ واپسین
                              لبخند می‌گشاید،
تنها
می‌تواند
         لبخندی باشد
در برابرِ «آتش!»

 

شبانه

مردی چنگ در آسمان افکند،
هنگامی که خونش فریاد و
دهانش بسته بود.
 
خنجی خونین
بر چهرۀ ناباورِ آبی! ــ
 
عاشقان
چنین اند.
 
□
 
کنارِ شب
خیمه برافراز،
اما چون ماه برآید
شمشیر
          از نیام
                 برآر
و در کنارت
بگذار.

تابستان

پردگیانِ باغ
از پسِ معجر
عابرِ خسته را
به آستینِ سبز
بوسه‌یی می‌فرستند.
 
□
 
بر گُردۀ باد
گَردۀ بویی دیگر است.
 
درختِ تناور
             امسال
چه میوه خواهد داد
تا پرندگان را
به قفس
نیاز
نماند؟

شبانه

کلیدِ بزرگِ نقره
در آب گیرِ سرد
              شکسته‌ است.
دروازۀ تاریک
بسته‌ است.
 
«ــ مسافرِ تنها !
    با آتشِ حقیرت
                    در سایه‌سارِ بید
    چشم‌انتظارِ کدام
                        سپیده‌دمی؟»
 
هلالِ روشن
در آبگیرِ سرد
              شکسته‌ است
و دروازۀ نقره‌کوب
با هفت قفلِ جادو
بسته‌ است.

شبانه

مرا
  تو
بی‌سببی
           نیستی.
به‌راستی
صلتِ کدام قصیده‌ای
                       ای غزل؟
ستاره‌بارانِ جوابِ کدام سلامی
                                     به آفتاب
از دریچۀ تاریک؟
 
کلام از نگاهِ تو شکل می‌بندد.
خوشا نظربازیا که تو آغاز می‌کنی!
 
□
 
پسِ پُشتِ مردمکانت
فریادِ کدام زندانی‌ است
                          که آزادی را
به لبانِ برآماسیده
                     گُلِ سرخی پرتاب می‌کند؟ ــ
ورنه
    این ستاره‌بازی
حاشا
      چیزی بدهکارِ آفتاب نیست.
 
□
 
نگاه از صدای تو ایمن می‌شود.
چه مؤمنانه نامِ مرا آواز می‌کنی!
 
□
 
و دلت
کبوترِ آشتی‌است،
در خون تپیده
به بامِ تلخ.
 
با این همه
چه بالا
چه بلند
پرواز می‌کنی!

تعویذ

به چرک می‌نشیند
                      خنده
به نوارِ زخم‌بندی‌اش ار
                          ببندی.
 
رهایش کن
رهایش کن
             اگر چند
قیلولۀ دیو
              آشفته می‌شود.
 
□
 
چمن است این
چمن است
با لکه‌های آتش‌خونِ گُل
بگو چمن است این، تیماجِ سبزِ میرِ غضب نیست
حتا اگر
       دیری‌است
                  تا بهار
بر این مَسلخ
برنگذشته باشد.
 
□
 
تا خندۀ مجروحت به چرک اندر ننشیند
رهایش کن
چون ما
        رهایش کن!

سرودِ ابراهیم در آتش

                                               در اعدامِ مهدی رضایی در میدانِ تیرِ چیتگر
در آوارِ خونینِ گرگ‌ومیش
دیگرگونه مردی آنک،
که خاک را سبز می‌خواست
و عشق را شایستۀ زیباترینِ زنان
که این‌اش
           به نظر
هدیّتی نه چنان کم‌بها بود
که خاک و سنگ را بشاید.
 
چه مردی! چه مردی!
                         که می‌گفت
قلب را شایسته‌تر آن
که به هفت شمشیرِ عشق
                                 در خون نشیند
و گلو را بایسته‌تر آن
که زیباترینِ نام‌ها را
                       بگوید.
و شیرآهن‌کوه مردی از این گونه عاشق
میدانِ خونینِ سرنوشت
به پاشنۀ آشیل
                       درنوشت.ــ
رویینه‌تنی
           که رازِ مرگش
اندوهِ عشق و
غمِ تنهایی بود.
 
□
 
«ــ آه، اسفندیارِ مغموم!
    تو را آن به که چشم
    فروپوشیده باشی!»
 
□
 
«ــ آیا نه
          یکی نه
                  بسنده بود
    که سرنوشتِ مرا بسازد؟
 
    من
    تنها فریاد زدم
                     نه!
 
    من از
          فرورفتن
                   تن زدم.
 
    صدایی بودم من
    ــ شکلی میانِ اشکال ــ،
    و معنایی یافتم.
 
    من بودم
    و شدم،
    نه زان گونه که غنچه‌یی
                              گُلی
    یا ریشه‌یی
                 که جوانه‌یی
    یا یکی دانه
                 که جنگلی ــ
    راست بدان گونه
    که عامی‌مردی
                     شهیدی؛
    تا آسمان بر او نماز بَرَد.
 
□
 
    من بی‌نوا بند‌گکی سربه راه
                                   نبودم
    و راهِ بهشتِ مینوی من
    بُز روِ طوع و خاکساری
                              نبود:
    مرا دیگرگونه خدایی می‌بایست
    شایستۀ آفرینه‌یی
    که نوالۀ ناگزیر را
                           گردن
                                کج نمی‌کند.
 
    و خدایی
    دیگرگونه
    آفریدم».
 
□
 
دریغا شیرآهن‌کوه مردا
                           که تو بودی،
و کوه وار
پیش از آن که به خاک افتی
نستوه و استوار
                  مُرده بودی.
 
اما نه خدا و نه شیطان ــ
سرنوشتِ تو را
                  بُتی رقم زد
که دیگران
           می‌پرستیدند.
بُتی که
        دیگرانش
                   می‌پرستیدند.

غریبانه

دیری‌ است تا سوزِ غریبِ مهاجم
                                     پا سست کرده است،
و اکنون
یالِ بلند یابویی تنها
که در خلنگزارِ تیره
                     به فریادِ مرغی تنها
                                            گوش می‌جُنباند
جز از نسیمِ مهربانِ ولایت
آشفته نمی‌شود.
 
من این را می‌دانم، برادران!
من این را می‌بینم
هر چند
        میانِ من و خلنگزارانِ خاموش
                                            اکنون
بناهای آسمان‌سای است و
درّه‌های غریو
که گیاه و پرنده
                  در آن
رویش و پروازِ حسرت است.
 
□
 
بر آسمان
           اما
سرودی بلند می‌گذرد
با دنبالۀ طنین‌اش، برادران!
من این‌جا پا سفت کرده‌ام که همین را بگویم
                                                      اگر چند
دور از آن جای که می‌باید باشم
زندانیِ سرکشِ جانِ خویشم و
                                     بی من
                                             آفتاب
بر شالیزارانِ درۀ زیراب
غریب و دلشکسته می‌گذرد.
 
□
 
بر آسمان سرودی بلند می‌گذرد
با دنبالۀ طنین‌اش، برادران!
من این‌جا مانده‌ام از اصلِ خود به دور
                                            که همین را بگویم؛
و بدین رسالت
                دیری‌ست
تا مرگ را
          فریفته‌ام.
 
بر آسمان
سرودی بلند می‌گذرد.

ترانۀ تاریک

بر زمینۀ سُربی‌ صبح
سوار
     خاموش ایستاده است
و یالِ بلندِ اسبش در باد
                             پریشان می‌شود.
 
□
 
خدایا خدایا
سواران نباید ایستاده باشند
هنگامی که
حادثه اخطار می‌شود.
 
□
 
کنارِ پرچینِ سوخته
دختر
     خاموش ایستاده است
و دامنِ نازکش در باد
                         تکان می‌خورد.
 
خدایا خدایا
دختران نباید خاموش بمانند
هنگامی که مردان
نومید و خسته
                 پیر می‌شوند.

واپسين تير ترکش آن چنان که می‌گويند.

من کلامِ آخرین را
                    بر زبان جاری کردم
همچون خونِ بی‌منطقِ قربانی
                                   بر مذبح
یا همچون خونِ سیاوش
                              (خونِ هر روزِ آفتابی که هنوز برنیامده است
                              که هنوز دیری به طلوع‌اش مانده است
                              یا که خود هرگز برنیاید).
 
همچون تعهدی جوشان
کلامِ آخرین را
                بر زبان
                       جاری کردم
و ایستادم
تا طنین‌اش
             با باد
پرت‌افتاده‌ترین قلعۀ خاک را
                                   بگشاید.
 
□
 
اسمِ اعظم
             (آن چنان
             که حافظ گفت)
و کلامِ آخر
            (آن چنان
            که من می‌گویم).
 
همچون واپسین نفسِ بره‌یی معصوم
بر سنگِ بی‌عطوفتِ قربانگاه جاری شد
 
و بوی خون
بی‌قرار
در باد
گذشت.

بر سرمای درون

همه
    لرزشِ دست و دلم
                           از آن بود
که عشق
           پناهی گردد،
پروازی نه
گریزگاهی گردد.
 
آی عشق آی عشق
چهرۀ آبی‌ات پیدا نیست.
 
□
 
و خنکای مرهمی
                    بر شعلۀ زخمی
نه شورِ شعله
بر سرمای درون.
 
آی عشق آی عشق
چهرۀ سُرخ‌ات پیدا نیست.
 
□
 
غبارِ تیرۀ تسکینی
                       بر حضورِ وَهن
و دنجِ رهایی
              بر گریزِ حضور،
سیاهی
         بر آرامشِ آبی
و سبزۀ برگچه
                  بر ارغوان
 
آی عشق آی عشق
رنگِ آشنایت
پیدا نیست.

از این گونه مُردن...

می‌خواهم خوابِ اقاقیاها را بمیرم.
 
خیال‌گونه
در نسیمی کوتاه
                    که به تردید می‌گذرد
خوابِ اقاقیاها را
بمیرم.
 
□
 
می‌خواهم نفسِ سنگینِ اطلسی‌ها را پرواز گیرم.
 
در باغچه‌های تابستان،
خیس و گرم
              به نخستین ساعاتِ عصر
نفسِ اطلسی‌ها را
پرواز گیرم.
 
□
 
حتا اگر
        زنبقِ کبودِ کارد
بر سینه‌ام
گُل دهد ــ
می‌خواهم خوابِ اقاقیاها را بمیرم در آخرین فرصتِ گُل،
و عبورِ سنگینِ اطلسی‌ها باشم
بر تالارِ ارسی
به ساعتِ هفتِ عصر.

محاق

                                                                                  به گوهر مراد

به نوکردنِ ماه
                بر بام شدم
با عقیق و سبزه و آینه.
داسی سرد بر آسمان گذشت
که پروازِ کبوتر ممنوع است.
 
صنوبرها به نجوا چیزی گفتند
و گزمگان به هیاهو شمشیر در پرندگان نهادند.
 
ماه
برنیامد.

درآمیختن

مجال
بی‌رحمانه اندک بود و
واقعه
     سخت
            نامنتظر.
 
از بهار
      حظِّ تماشایی نچشیدیم،
که قفس
          باغ را پژمرده می‌کند.
 
□
 
از آفتاب و نفس
چنان بریده خواهم شد
که لب از بوسۀ ناسیراب.
برهنه
بگو برهنه به خاکم کنند
سراپا برهنه
بدان گونه که عشق را نماز می‌بریم، ــ
که بی‌شایبۀ حجابی
با خاک
عاشقانه
         درآمیختن می‌خواهم.

اشارتی

                                                                                 به ایران درودی

 

پیش از تو
           صورتگران
                     بسیار
از آمیزۀ برگ‌ها
                    آهوان برآوردند؛
یا در خطوطِ کوهپایه‌یی
                          رمه‌یی
که شبان‌اش در کج و کوجِ ابر و ستیغِ کوه
                                                  نهان است؛
یا به سیری و سادگی
در جنگلِ پُرنگارِ مه‌آلود
گوزنی را گرسنه
که ماغ می‌کشد.
تو خطوطِ شباهت را تصویر کن:
آه و آهن و آهکِ زنده
دود و دروغ و درد را. ــ
که خاموشی
               تقوای ما نیست.
 
□
 
سکوتِ آب
می‌تواند خشکی باشد و فریادِ عطش؛
سکوتِ گندم
می‌تواند گرسنگی باشد و غریوِ پیروزمندِ قحط؛
همچنان که سکوتِ آفتاب
                              ظلمات است ــ
اما سکوتِ آدمی فقدانِ جهان و خداست:
غریو را
تصویر کن!
 
عصرِ مرا
در منحنی‌ تازیانه به نیش‌خطِ رنج؛
همسایۀ مرا
بیگانه با امید و خدا؛
و حرمتِ ما را
که به دینار و درم برکشیده‌اند و فروخته.
 
□
 
تمامی‌ِ الفاظِ جهان را در اختیار داشتیم و
آن نگفتیم
           که به کار آید
چرا که تنها یک سخن
                          یک سخن در میانه نبود:
ــ آزادی!
 
ما نگفتیم
تو تصویرش کن!

مجال

جوجه‌یی در آشیانه
گُلی در جزیره
ستاره‌یی در کهکشان.
 
□
 
با پیشانی بلندت به جِرمی اندیشیدی
که در پوسته می‌رُست
تا باغچه را
            به نغمه
                    سرشار کند
همچنان که عصارۀ خاک
از دهلیزِ ساقه می‌گذشت
تا چشم‌اندازِ تابستانه را
                            به رنگی دیگر
                                            بیاراید
بر جزیره‌یی که می‌گذرد
با گردشِ تپندۀ روزان و شبان
از برابرِ خورشیدی
                    که در خود
                                می‌سوزد.
 
□
 
تو میلاد را
           دیگربار
در نظامِ قوانینش دوره می‌کنی،
و موریانۀ تاریک
تپش‌های زمانت را
می‌شمارد.

 

ميلاد آن که عاشقانه بر خاک مُرد

در شهادتِ احمد زِیبَرُم در پس‌کوچه‌های نازی‌آباد

۱

نگاه کن چه فروتنانه بر خاک می‌گستَرَد
آن که نهالِ نازکِ دستانش
از عشق
           خداست
و پیشِ عصیانش
بالای جهنم
               پست است.

آن کو به یکی «آری» می‌میرد
نه به زخمِ صد خنجر،
و مرگش در نمی‌رسد
مگر آن که از تبِ وهن
                          دق کند.

قلعه‌یی عظیم
که طلسمِ دروازه‌اش
کلامِ کوچکِ دوستی‌ست.

۲
انکارِ عشق را
                 چنین که به سرسختی پا سفت کرده‌ای
دشنه‌یی مگر
                 به آستین‌اندر
                                 نهان کرده باشی. ــ
که عاشق
            اعتراف را چنان به فریاد آمد
که وجودش همه
بانگی شد.

۳
نگاه کن
چه فروتنانه بر درگاهِ نجابت به خاک می‌شکند
رخساره‌یی که توفان‌اش
                               مسخ نیارست کرد.

چه فروتنانه بر آستانۀ تو به خاک می‌افتد
آن که در کمرگاهِ دریا
دست حلقه توانست کرد.

نگاه کن
چه بزرگوارانه در پای تو سر نهاد
آن که مرگش میلادِ پُرهیاهای هزار شه زاده بود.

نگاه کن!