سراسرِ روز


سراسرِ روز
پیرزنانی آراسته
آسان‌گیر و مهربان و خندان از برابرِ خواب گاهِ من گذشتند.
 
نیم‌شب پلنگکِ پُرهیاهوی قاشقکی برخاست
از خیالم گذشت که پیرزنان باید به پایکوبی برخاسته باشند.
 
سحرگاهان پرستار گفت بیمارِ اتاقِ مجاور مُرده است.

نوروز در زمستان


سالی
        نوروز
بی‌چلچله بی‌بنفشه می‌آید،
بی‌جنبشِ سردِ برگِ نارنج بر آب
بی گردشِ مُرغانۀ رنگین بر آینه.
 
سالی
        نوروز
بی‌گندمِ سبز و سفره می‌آید،
بی‌پیغامِ خموشِ ماهی از تُنگِ بلور
بی‌رقصِ عفیفِ شعله در مردنگی.
 
سالی
        نوروز
              همراهِ به‌درکوبی‌ مردانی
سنگینی‌ بارِ سال‌هاشان بر دوش:
تا لالۀ سوخته به یاد آرد باز
نامِ ممنوع‌اش را
و تاقچۀ گناه
                  دیگر بار
با احساسِ کتاب‌های ممنوع
تقدیس شود.
 
در معبرِ قتلِ عام
شمع‌های خاطره افروخته خواهد شد.
دروازه‌های بسته
                    به‌ناگاه
                             فراز خواهد شد
دستانِ اشتیاق
                   از دریچه‌ها دراز خواهد شد
لبانِ فراموشی
                   به خنده باز خواهد شد
و بهار
       در معبری از غریو
تا شهرِ خسته
                  پیش‌باز خواهد شد.
 
سالی
        آری
بی‌گاهان
نوروز
      چنین
             آغاز خواهد شد.

می‌دانستند دندان برای...


می‌دانستند دندان برای تبسم نیز هست و
تنها
بردریدند.
 

 
چند دریا اشک می‌باید
تا در عزای اُردواُردو مُرده بگرییم؟
 
چه مایه نفرت لازم است
تا بر این دوزخ‌دوزخ نابه کاری بشوریم؟

از خود با خويش


                                                                برای عباس جعفری

اکنون که چنین
                  زبانِ ناخشکیده به کام اندر کشیده خموشم
از خود می‌پرسم:
«ــ هرآنچه گفته باید باشم
                                 گفته‌ام آیا؟»
 
در من اما، او
                (چه کند؟)
دهان و لبی می‌بیند ماهی‌وار
                                     بی‌امان در کار
                                                       و آوایی نه.
 
«ــ عصمتِ نابکارِ آب و بلور آیا
                                   (از خویش می‌پرسم)
    در این قضاوتِ مشکوک
    به گمراهی‌ مرسومِ قاضیان‌اش نمی‌کشاند؟»
 
زمانه‌یی‌ست که
                     آری
                         کوته‌ْبانگی الکنان نیز
لامحاله خیانتی عظیم به شمار است.ــ
نکند در خلوتِ بی‌تعارفِ خویش با خود گفته باشد:
«ــ ای لعنتِ ابلیس بر تو بامدادِ پُرتلبیس باد!
    می‌بینی که نیامِ پُرتکلفِ نام‌آوری دغل‌کارانه‌ات
                                                            حتا
    از شمشیرِ چوبینِ کودکانِ حلب‌آباد نیز
    بی‌بهره‌تر است؟»
 
بر این باور است شاید
                           (چه کند؟)
که حرفی به میان آوردن را
از سرِ خودنمایی
درگیرِ تلاشِ پُروسواسِ گزینشِ الفاظی هرچه فاخرترم؟:
فضاحتِ دستیابی به فصاحتِ هرچه شگفت‌انگیزتر
به گرماگرمِ هنگامه‌یی
                           که در آن
                                      حتا
خروشی بی‌خویش
                       از خراشِ حنجره‌یی خونین
به‌نیروتر از هر کلامِ بلیغ است
                                   سنجیده و برسخته.
 

 
نگران و تلخ می‌گوید:
                         «ــ پس شعر؟
 
                             بر این قُلّه
                             سخت بی‌گاه
                                              خامش نشسته‌ای.
 
                             زمان در سکوت می‌گذرد تشنه‌کامِ کلامی و
                             تو خاموش این سان؟»
 
می‌گویم:
« مگر تالارِ بینش و معرفتت را جویای آذینی تازه باشی،
   ور نه کدام شعر؟
 
   زمانه
   پیچِ سیاهِ گردنه را
   به هیأتِ فریادی پسِ پُشت می‌گذارد: ــ
   به هیأتِ زوزۀ دردی
   یا غریوِ رجزخوانِ سفاهت،
   به هیأتِ فریادِ دهشتی
   یا هُرَّستِ شکستِ توهمی،
   به هیأتِ هُرّای دیوانگانِ تیمارخانه به آتش کشیده
   یا انفجارِ تُندری که کنون را در خود می‌خروشد؛
   یا خود به هیأتِ فریادِ دیرباورِ ناگاه
   حصارِ قلعۀ نجدِ سوسمار و شتر را
                                                چندین پوک و پوسیده یافتن.
 
   فریادِ رهایی و
   از پوچ‌پایگی به در جستن،
   یا بیداری‌ کوتوالانِ حُمق را
                                   آژیرِ دَربندان شدن
   در پوچ‌پایگی امان جُستن...
 
   تشنه‌کامِ کلامند؟
                        نه!
                           اینجا
                                 سخن
                                         به کار
                                                نیست،
   نه آن را که در جُبّه و دستار
                                     فضاحت می‌کند
   نه آن را که در جامۀ عالِم
                                     تعلیمِ سفاهت می‌کند
   نه آن را که در خرقۀ پوسیده
                                        فخر به حماقت می‌کند
   نه آن را که چون تو
   در این وانفسا
                    احساسِ نیاز
                                    به بلاغت می‌کند.»
 

 
هِی بر خود می‌زنم که مگر در واپسین مجالِ سخن
هرآنچه می‌توانستم گفته باشم گفته‌ام؟
 
ــ نمی‌دانم.
این‌قدر هست که در آوارِ صدا، در لُجّۀ غریوِ خویش مدفون شده‌ام
و این
فرومُردنِ غمناکِ فتیله‌یی مغرور را مانَد
در انبارۀ پُرروغنِ چراغش.

آشتی


«ــ اقیانوس است آن:
    ژرفا و بی‌کرانگی،
    پرواز و گردابه و خیزاب
                               بی آن که بداند.
 
    کوه است این:
    شُکوهِ پادرجایی،
    فراز و فرود و گردن کشی
                                 بی این که بداند.
 
    مرا اما
            انسان آفریده‌ای:
    ذرۀ بی شکوهی
                            گدای پَشم و پِشکِ جانوران،
    تا تو را به خواری تسبیح گوید
    از وحشتِ قهرت بر خود بلرزد
    بیگانه از خود چنگ در تو زند
    تا تو
         کُل باشی.
 
    مرا انسان آفریده‌ای:
    شرمسارِ هر لغزشِ ناگزیرِ تن اش
    سرگردانِ عرصاتِ دوزخ و سرنگونِ چاهسارهای عَفِن:
    یا خشنودِ گردن نهادن به غلامی‌ تو
    سرگردانِ باغی بی‌صفا با گل‌های کاغذین.
 
    فانی‌ام آفریده‌ای
    پس هرگزت دوستی نخواهد بود که پیمان به آخر برد.
 
    بر خود مبال که اشرفِ آفرینه گانِ تواَم من:
    با من
           خدایی را
                      شکوهی مقدّر نیست.»
 

 
«ــ نقشِ غلط مخوان
                         هان!
    اقیانوس نیستی تو
    جلوۀ سیالِ ظلماتِ درون.
    کوه نیستی
    خشکینۀ بی‌انعطافیِ محض.
    انسانی تو
    سرمستِ خُمبِ فرزانگی‌یی
    که هنوز از آن قطره‌یی بیش درنکشیده
    از مُعماهای َ سیاه سر برآورده
    هستی
             معنای خود را با تو محک می‌زند.
 
    از دوزخ و بهشت و فرش و عرش برمی‌گذری
    و دایرۀ حضورت
    جهان را
              در آغوش می‌گیرد.
 
    نامِ تواَم من
    به یاوه معنایم مکن!»

غرشِ خامِ تندرهای پوده...


                                                                      در معرفی‌ ندا ابکاری

غرشِ خامِ تندرهای پوده گذشت
و تندبارهای عنان‌گسسته فرونشست.
اینک چشمه‌سارِ زمزمه:
زلال
     (چرا که از صافی‌های اعماق می‌جوشد)
وخروشان
            (چرا که ریشه‌هایش دریاست)
 

 
هنگامی که مُجابم کرد
دختربچه‌یی بیش نبود:
نهالی خُرد
              در معرضی بی‌آفتاب.
 
از خود می‌پرسیدم:
«ــ آیا چون مشّاطه‌یی سفیه
    صفای کودکانه‌اش را
                              به پیرایه و آرایۀ فوت و فنِ سخن‌وری مخدوش نمی‌کنم؟»
باز با خود می‌گفتم:
«ــ بودن دیگر است و شدن دیگر...
    آن که شد
                 باری
                      از شدن‌تر باز نخواهد ماند:
 
                      کشیده‌گام و سرودخوان به راه ادامه خواهد داد
                      و قانونِ زرینِ خود را
                      در گسترۀ اعتمادِ خویش مستقر خواهد کرد.»
 

 
هنگامی که مُجابم کرد
نهالی خُرد بود
در معرضی بی‌آفتاب.
کنونش درختی می‌بینم بربالیده و گسترده‌شاخسار
که سایه‌اش به فتحِ زمینِ سوزان می‌رود. ــ
 
نگاهش کنید!

زنان و مردانِ سوزان...


زنان و مردانِ سوزان
                        هنوز
دردناک‌ترین ترانه‌هاشان را نخوانده‌اند.
 
سکوت سرشار است.
سکوتِ بی‌تاب
از انتظار
چه سرشار است!

ما فریاد می‌زدیم...


ما فریاد می‌زدیم: «چراغ! چراغ!»
و ایشان درنمی‌یافتند.
 
سیاهی‌ چشمِشان
سپیدی‌ کدری بود اسفنج‌وار
                                  شکافته
                                            لایه‌بر لایه‌بر
شباهت برده از جسمیّتِ مغزشان.
 
گناهی‌شان نبود:
از جَنَمی دیگر بودند.

The Day After


در واپسین دم
واپسین خردمندِ غمخوارِ حیات
ارابۀ جنگی را تمهیدی کرد
که از دودِ سوختِ رانه و احتراقِ خرجِ سلاحش
اکسیری می‌ساخت
که خاک را بارورتر می‌کرد و
فضا را از آلودگی مانع می‌شد!

سرودِ ششم

شگفتا
        که نبودیم
عشقِ ما
            در ما
                  حضورِمان داد.
پیوندیم اکنون
آشنا
چون خنده با لب و اشک با چشم
 
واقعۀ نخستین دمِ ماضی.
 

 
غریویم و غوغا
                 اکنون،
نه کلامی به مثابهِ مصداقی
که صوتی به نشانۀ رازی.
 

 
هزار معبد به یکی شهر...
 
بشنو:
گو یکی باشد معبد به همه دهر
تا من آنجا برم نماز
که تو باشی.
 
چندان دخیل مبند که بخشکانی‌ام از شرمِ ناتوانی‌ خویش:
درختِ معجزه نیستم
تنها یکی درختم
نوجی در آب کندی،
و جز اینم هنری نیست
که آشیانِ تو باشم،
تخت ات و
         تابوت ات.
 

 
یادگاریم و خاطره اکنون. ــ
 
دو پرنده
یادمانِ پروازی
و گلویی خاموش
یادمانِ آوازی.

شب‌بیداران


همه شب حیرانش بودم،
حیرانِ شهرِ بیدار
که پیسوزِ چشمانش می‌سوخت و
اندیشۀ خوابش به سر نبود
و نجوای اورادش
                   لَخت لَخت
آسمانِ سیاه را می‌انباشت
چون لَتِرمَه باتلاقی دمه‌بوناک
                            که فضا را.

حیران بودم همه شب
                     شهرِ بیدار را
که آوازِ دهانش
                   تنها
                       همهمۀ عَفِنِ اذکارش بود:
شهرِ بی‌خواب
با پیسوزِ پُردودِ بیداری‌اش
در شبِ قدری چنان. ــ
در شبِ قدری.

گفتم: «بنخفتی، شهر!
همه شب
             به نجوا
                      نگرانِ چه بودی؟»
گفتند:
        «برآمدنِ روز را
                           به دعا
                                   شب‌زنده‌داری کردیم.
مگر به یُمنِ دعا
آفتاب
برآید.»

گفتم: «حاجت‌ْروا شدید
                              که آنک سپیده!»

به آهی گفتند: «کنون
                            به جمعیتِ خاطر
دل به دریای خواب می‌زنیم
که حاجتِ نومیدانه
چنین معجزآیت
برآمد.»

شبانه


ــ بی‌آرزو چه می‌کنی ای دوست؟
 
ــ به ملال،
   در خود به ملال
   با یکی مُرده سخن می‌گویم.
 
               شب، خامُش اِستاده هوا
               وز آخرین هیاهوی پرند‌گانِ کوچ
               دیرگاه‌ها می‌گذرد.
               اشکِ بی‌بهانه‌ام آیا
               تلخۀ این تالاب نیست؟
 

 
ــ از این گونه
               بی‌اشک
   به چه می‌گریی؟
ــ مگر آن زمستانِ خاموشِ خشک
                                         در من است.
 
                       به هر اندازه که بیگانه‌وار
                       به شانه‌بَرَت سَر نهم
                       سنگ‌باری آشناست
                       سنگ‌باری آشناست غم.

شرقاشرقِ شادیانه...


شرقاشرقِ شادیانه به اوجِ آسمان
شبنمِ خستگی بر پیشانیِ مادر و
کاکلِ پریشانِ آدمی
در نقطۀ خجستۀ میلادش.

نگران، آن دو چشمان است...


نگران،
آن دو چشمان است،
دورسوی آن دو سهیل که بر سیبستانِ حیاتِ من می‌نگرد
تا از سبزینۀ نارسِ خویش
سُرخ برآید.
 
سخت‌گیر و آسان‌مهر
در فراز کن که سهیل می‌زند!
 

 
سهیلانِ من‌اند
ستارگانِ هماره بیدارم،
و دروازه‌های افق
بر نگرانی‌شان گشوده است.

با تخلصِ خونينِ بامداد


مرگ آنگاه پاتابه همی‌گشود که خروسِ سحرگهی
بانگی همه از بلور سرمی‌داد ــ
 
                    گوش به بانگِ خروسان درسپردم
                    هم از لحظۀ تُردِ میلادِ خویش.
 

 
مرگ آنگاه پاتابه همی‌گشود که پوپکِ زردخال
بی‌شانۀ نقره به صحرا سرمی‌نهاد ــ
 
                    به چشم، تاجی به‌خاک‌افگنده جُستم
                    هم از لحظۀ نگرانِ میلادِ خویش.
 

 
مرگ آنگاه پاتابه همی‌گشود که کبکِ خرامان
خندۀ غفلت به دامنه سرمی‌داد ــ
 
                    به درکشیدنِ جامِ قهقهه همت نهادم
                    هم از لحظۀ گریانِ میلادِ خویش.
 

 
مرگ آنگاه پاتابه همی‌گشود که درختِ بهارپوش
رختِ غبارآلوده به قامت می‌آراست ــ
 
                    چشم‌به راهِ خزانِ تلخ نشستم
                    هم از لحظۀ نومیدِ میلادِ خویش.
 

 
مرگ آنگاه پاتابه همی‌گشود که هَزارِ سیاه‌پوش
بر شاخسارِ خزانی ترانۀ بدرود ساز می‌کرد ــ
 
                    با تخلصِ سُرخِ بامداد به پایان بردم
                    لحظه‌لحظۀ تلخِ انتظارِ خویش.

چاهِ شغاد را ماننده...


چاهِ شغاد را ماننده
حنجره‌یی پُرخنجر در خاطرۀ من است:
چون اندیشه به گورابِ تلخِ یادی درافتد
فریاد
      شرحه‌شرحه برمی‌آید.

چون فورانِ فحل‌ْمستِ آتش...


چون فورانِ فحل‌ْمستِ آتش بر کُرۀ خمیری
به جانبِ ماهِ آهکی غریو می‌کشیدیم.
حنجرۀ خون‌فشانِمان
دشنامیه‌های عصب را کفرِ شفافِ عصیان بود
ای مرارتِ بی‌فرجامِ حیات‌، ای مرارتِ بی‌حاصل!
غلظۀ خونِ اسارتِ مستمر در میدانچه‌های تلخِ ورید
                                                             در میدانچه‌های سنگی‌ بی‌عطوفت...
 
               ــ فریبِ مان مده‌اِی!
                  حیاتِ ما سهمِ تو از لذتِ کُشتارِ قصابانه بود.
                  لعنت و شرم بر تو باد!

نخستين که در جهان ديدم...


                                                       به دکتر جهانگیر رأفت

نخستین که در جهان دیدم
از شادی غریو بر کشیدم:
«منم، آه
  آن معجزتِ نهایی
  بر سیارۀ کوچکِ آب و گیاه!»
 
آنگاه که در جهان زیستم
از شگفتی بر خود تپیدم:
میراث‌خوارِ آن سفاهتِ ناباور بودن
که به چشم و به گوش می‌دیدم و می‌شنیدم!
 
چندان که در پیرامنِ خویشتن دیدم
به ناباوری گریه در گلو شکسته بودم:
بنگر چه درشتناک تیغ بر سرِ من آخته
آن که باورِ بی‌دریغ در او بسته بودم.
اکنون که سراچۀ اعجاز پسِ پُشت می‌گذارم
به جز آهِ حسرتی با من نیست:
تَبَری غرقۀ خون
                     بر سکوی باورِ بی‌یقین و
باریکۀ خونی که از بلندای یقین جاری است.

نخستين از غلظۀ پنيرک...


نخستین
از غلظۀ پنیرک و مامازی سر برآورد.
 
(نخستین خورشید...
 بی‌خبر...)
 
و دومین
از جیفه‌زارِ مداهنت سر برکرد.
 
(دیگر روز...
 از جیفه‌زارِ مداهنت...
 خورشیدِ روزِ دیگر...)
 
سومین
اندوهِ انتظار را بود از اندوهِ انتظار بی‌خبر.
 
و چارمین
حیرتِ بی‌حاصلی را بود
از حیرتِ بی‌حاصلی
بهره سوته‌تر.
 
پنجمین
آهِ سیاهی را مانستی
یکی آهِ سیاه را.
 
آنگاه
     خورشیدِ ششم
                        ملالِ مکرر شد:
آونگِ یکی ماهِ ناتمام
به بدل چینیِ کاسۀ آسمانی شکسته درآویخته.
 
و آنگاه
خورشیدِ هفتمین در اشکی بی‌قرار غوطه خورد:
اشکی بی‌قرار،
بدری سیاقلم
جویده‌جویده ریخته‌واریخته.
 

 
و بیهوده
           ما
              هنوز
انتظاری بی‌تاب می‌بردیم:
 
ما
   هنوز
هشتمین خورشید را چشم همی‌داشتیم:
                                                   (شاید را و مگر را
                                                    بر دروازۀ طلوع) ــ
که خورشیدِ نخستین
هم به تکرار سر برآورد
تا عرصه کند
               آسمانِ پیرزاد را
                                  به بازی‌بازی
در غلظۀ بوناکِ پنیرک و مامازی.

کژمژ و بی‌انتها...


کژمژ و بی‌انتها
به طولِ زمان‌های پیش و پس
ستونِ استخوان‌ها
چشم‌خانه‌ها تهی
دنده‌ها عریان
دهان
      یکی برنامده فریاد
فرو ریخته دندان‌ها همه،
سوتِ خارج‌خوانِ ترانۀ روزگارانِ از یادرفته
در وزشِ بادِ کهن
                    فرونستاده هنوز
                                       از کیِ باستان.
 
بادِ اعصارِ کهن در جمجمه‌های روفته
بر ستونِ بی‌انتهای آهکین
فروشده در ماسه‌های انتظاری بدوی.
 
دفترهای سپیدِ بی‌گناهی
به تشتی چوبین
بر سر
معطل مانده بر دروازۀ عبور:
نخِ پَرکی چرکین
بر سوراخِ جوال دوزی.
 
اما خیالت را هنوز
فراگردِ بسترم حضوری به کمال بود
از آن پیش‌تر که خوابم به ژرفاهای ژرف اندرکشد.
 
گفتم اینک ترجمانِ حیات
تا قیلوله را بی‌بایست نپنداری.
 
آنگاه دانستم
که مرگ
          پایان نیست.