Quo Vadis

اين سراي قله منجمد
كه حرارت سنگر راستي را به ريا سپرده بود،
و از قلزم گداخته درون مذاب نبود،
چگونه بر بحر شفاف احساس وزيد؟
و چرا،
حركت را كه زمان را به مكان مي پيوست،
منقطع ساخت؟
...كه اكنون...
جز امواج خيال غمزده،
كه نيستي را بر هستي گمارده اند،

و ژرفا را به پايان گردانده اند.
بر رويه دريافت جهان بين،
چون بر چهرۀ ستمگر مهربان
جز از قشر ثابت هجر؛
كه چون خرام آب بر شيب كوهسار
از سرود ابديت:
يا كون، يا فساد:
تمناي نوم درداده است،
چيزي به جا نگذارده است؟

آن كه تو را
ميان گمشدگان ره دريا،
جست و جو كرد:
مگر چه يافت،
و اگر نيافت،
در صحراي آتش خيز اضطرار
كه پرشكسته از يورش حادثه،
بي نور چشم،
به پيش مي راندي،
تو را به خود گرفت و از مكان بيرون رفت؟

بمان
كه در اين سياهي توفان آرامش
آن گونه كه در واحۀ «دور دست»
كه چشمۀ پشيماني آن خشكيده است،
فراهم است؛
و در اين استغاثه فلاح،
اكنون كه «پاي رفتنت نيست...»
و به سلسلۀ اوهام كژرو در بندي،
جز زردي چشم هراس چيزي نمي درخشد
وان سپيدي كه در دل سحر است
هيچ نايد به رايگان در دست.
بمان!
تا محمل تفاهم فراز آيد
و ذرۀ اقتدار بشكفد
يا توفان فرو نشيند
و آرامش بگريزد
بمان.

آن شكوه كه واگذاشته اي
(و حسد حاسد است)
و آن فرد كه به خود پيچيده اي
(و آرزوي مردم عقيم است)
و آن اسف كه به جا نهاده اي
(و گمشدن خريدار غيبت است)
مگر بس نيست؟
... و اينك...
كه پرسش مسيحا
هماواز دهل بازگشت
به گوش مي رسد
و نه ساعد فرومايه
بل مصطبۀ حجيم خواستن
ميزبان توست،
مرو!

بازگرد.

غزلوارۀ ۱۰

۱
شب كه مي شود
من پر از ستاره مي شوم
شب كه مي شود،
مثل آن فشرده عظيم پرشكوه و پر شكوفۀ ازل.
در هزار كهكشان ستاره
                              پاره پاره مي شوم.
شب كه مي شود
ماهيان كهكشان
با تمام فلس هاي اختران شان
                                      شناورند
در زلال بينشم
شب كه مي شود،
من تمام ماهيان كهكشان،
و تمام فلس هاي اختران شانم،
                                       آي...
بشنو،اي فراتر از تمام آفرينش،
                                       اي تمام!
شب كه مي شود،
من تمام آفرينشم.

 ۲
شب شده است.
بشنو، اي فراتر!
                  اي تمام!
شب شده است و باده باز
چون حريري از نوازش و نماز
                                 مي وزد
در رگان من.
شب شده است و من جوان تر از سپيده ام:
عاشق زمين و شرمگين و باز
روح باده مي وزد
در شب شكفته جوان من

 ۳

شب گذشته است.
بشنو، اي فراتر!
                  اي تمام!
شب گذشته است و هر رگي
نعره كشيده اي به سوي توست
در نياز باز بازوان من
شب گذشته است.
و برادر نجيب من:
                    نسيم مرگ
در دوراهۀ سپيده دم
دست مي كشد به شانه ام؛
و مرا
پا به پاي نبض شعر و مستي شبانه ام

مي برد به سوي خواب و خانه ام.

 ۴

در دو راهۀ سپيده دم،
                       نياز باز بازوان من
انتظار بارشي است در كوير
در دوراهۀ سپيده دم
هر رگ از رگان من
تندري است نعره زن
                            كه گويد:
                                      آي تو!
ابر كامكار!
بر من ، اين به راه باد مشتي از غبار،
نم نم نوازشي،اگر نه آبشار بخششي،ببار!
ورنه دير مي شود،
دير...

۵

در دو راهۀ سپيده دم
مي برد مرا برادرم:
                       نسيم مرگ.
آي تو!
اي ندانم!
      اي تمام!

ماهي و پرنده فراتر از هزار تور و دام
(گستريده مثل آسمان و بازوان من)!

باد كز تو ترعه اي شود به سوي تو
_پيش از انجماد نيستي_
خون خسته صبور ناتوان من

غزلوارۀ ۲۱

و چشم چيست؟_
                         اگر نيست
براي بستن
              تا من
                    در تو چشم بگشايم؛
و دور باشم و كور، آنجا
كه هرچه ديدار است با دروغ و رياست،
و نور باشم در خويش و وارهم در نور، آن جا
كه آفتاب حضورت رؤياست.

بگو
دريچه را بگشايند.
بگو
دريچه را بگشايند:
كه هرم هر نفس از گلخن تنفس ايشان
اي همنفس!
نفسم را پس مي زند.

از اين دريچه فراتر،
زلالخواب ستاره است؛
و ماه دوشيزه؛
و پاك مانده ترين درياست
كه در زلالي تنهاي خويش،
                                نفس مي زند.

و چشم چيست؟
و چشم چيست؟_
                        اگر نيست

براي بستن،
اگر نيست بستنش
دريچه اي به افق هاي باز وارستن...

غزلوارۀ بدرود با سارا

آري،
من مي روم،ولي تو چه خواهي كرد
با روسپي زمانه اي از اين دست
                                         پست:
كه راستين مينوي«آنچه بايد باشد» را نيز،
                                                حتي،پايين آورده است»
تا سطح هر زماني و هر جايي دروجي از«آنچه هست»؟
من مي روم،ولي تو چه خواهي كرد

در دين من،
            يعني، در
                         آيين جاودانه رفتن،
تنها گناه،
باري،نگاه كردن در گذشته بود.
و تو نگاه كردي
                سارا !
من بي گناه بودم
هشدار داده بودم،با آه و با نگاه و سخن،
                                                 من تو را،
ليكن تو را
انگار سرنوشت من از لايۀ گذشته ترين ها سرشته بود:
يعني،
زان پيشتر كه دريابم گيسوي شب سرشت تو را در باد،
باد هزاران گيسوي شب،از هزار سو،
                                              چون آهي تاريك،
ناهيد زار روشن پيشاني و نگاه و لبخندت را
                                                       در نوشته بود.

من بي گناه بودم ، امّا
هشدار داده بودم،با آه و با نگاه و سخن، من.
هشدار داده بودم،ساراي من تو را
كاين
     ورطه اي درشتناك تر از بي اماني توفان نوح خواهد بود:
كانجا اگر سخن، سخن از يك تن گزينه تر از هر گروه مي بود،
اين جا مدار گفتن
از ماندن و فسردن جاويد هر گروه ديگر
و رفتن و رها شدن يك گروه،
                                   آري
                                       تنها يك گروه خواهد بود:
تنها گروهي از تنهايان، بي گمان،
كه رايت هماره رفتن شان
                                خورشيدي در ابر
                                 يا، يعني،
                                            لبخندي در اندوه خواهد بود.

و ، بي گمان
در پاك مانده بودن تصوير جان شان،
در نيك وخاك مانده بودن فردايي و هماره جان و جهان شان،

يعني
با موج هاي هر چه فراتر يا فروتر رفتن،
يا
از اوجي از فراترك از ساحل كنوني هر موجي از «آنچه هست» اندكي آن سو تر رفتن.
باري...
تنها گروهي از تنهايان، آري
و پاك مانده بودن تصوير جان شان،
يعني،
ايمانشان،
كه،بي گمان،
در هرچه آينه است،در آيينه زار خرم فرداي بامداد سرشت جهان شان،
چون بامداد پرتپش دريا،
                           باشكوه خواهد بود.
و اين جهان پير، در انديشه وار آينه پر جوانه جنگ جوان شان،
تنها
پژواك پاي در گذر فريادي در كوه خواهد بود
_ آيا، پس از من نيز،
جان جهان هماره جوان خواهد ماند؟
_ آري،
اين قطره، گو، نباشد ، يا آن موج:
چون آفتاب در آيينه، روشن است
كاين رود جاودانه روان خواهد بود
.

 

اما،خداي من!
سارا چرا ندانست؟
سارا
       چرا
           ندانست؟
از هرچه خواب و سايه كه با من بود،
او،
تنها
او مي توانست.
سارا !
تنها گناه، در آيين من
،
گفتم، نگاه كردن در گذشته بود.
و من گناه كردم شايد،
                          نيز،
                          آنگاه كه در تنديست نگاه كردم.
سارا !
آنگاه را دارم در آيينۀ نگاهم مي گويم
كه موج هاي خارا
از سرفرازترين طره هايت نيز، ديگر برگذشته بود.

و تو نگاه كردي،
                   ساراي من!
                                سارا !
وينك حرير اندامت كارام است
در خوابي از هماره تنديسي از خارا.

توفان درد در پيش است
توفان گرد گرد:
توفان گرد با دوش ماندن:
توفان در خود،با خود،بر سر گشتن و رفتن انگار، اما،
                                                         هر بار،
                                                         تنها تا خود برگشتن:
توفان مرد كاه ترين درد:
توفان در خود،با خود،از خود بي باور گشتن
زير نگاه آبي اما بي اعتناي غولي انبوه از لاجورد
بلند،
بي معنا،
آرام،
سرد.

 

من مي روم
ساراي من!
من مي روم.
               ولي تو چه خواهي كرد؟
آه
اما خداي من!
من سارا را، گيرم در خارا.
بر دوش هوش و بينش خونين خود چگونه نخواهم برد؟
اي سختگير!
من بي تو زنده مي مانم،
                           اما
                               بي سارا
                                           خواهم مرد.

خشكيد و...

خشكيد و كوير لوت شد دريامان
امروز بد و از آن بتر فردامان
زين تيره دل ديو صفت ، مشتي شمر
چون آخرت يزيد شد دنيامان

خيامي

مرگ آمد و خواست جان آسودۀ من
تا بستاند كاسته و افزودۀ من
در كار طرب كرده بُدم بود و نبود
او برد همين قالب فرسودۀ من

غزل شمارهٔ ۷۰ با ما نکرد آن بت سرکش وفا هنوز


با ما نکرد آن بت سرکش وفا هنوز
آخر نشد میانهٔ ما ماجرا هنوز
ما خستگان در آتش شوقش بسوختیم
وان شوخ دیده سیر نگشت از جفا هنوز
بعد از هزار درد که بر جان ما نهاد
رحمت نکرد بر دل مسکین ما هنوز
از کوی دوست بی خود و سرگشته می رویم
دل خسته بازمانده و چشم از قفا هنوز
بوسی است خونبهای من و لعل او مرا
صد بار کشت و می‌ندهد خونبها هنوز
دل در شکنج طرهٔ پر پیچ و تاب او
مانده است در کشاکش دام بلا هنوز
مسکین عبید در غم عشقش ز جان و دل
بیگانه گشت و یار نشد آشنا هنوز

غزل شمارهٔ ۷۱ قصهٔ درد دل و غصهٔ شبهای دراز


قصهٔ درد دل و غصهٔ شبهای دراز
صورتی نیست که جائی بتوان گفتن باز
محرمی نیست که با او به کنار آرم روز
مونسی نیست که با وی به میان آرم راز
در غم و خواری از آنم که ندارم غمخوار
دم فرو بسته از آنم که ندارم دمساز
خود چه شامی است شقاوت که ندارد انجام
یا چه صبح است سعادت که ندارد آغاز
بی‌نیازی ندهد دهر خدایا تو بده
سازگاری نکند خلق خدایا تو بساز
از سر لطف دل خستهٔ بیچاره عبید
بنواز ای کرم عام تو بیچاره نواز

غزل شمارهٔ ۷۲ بی‌یار دل شکسته و دور از دیار خویش


بی‌یار دل شکسته و دور از دیار خویش
درمانده‌ایم عاجز و حیران به کار خویش
از روزگار هیچ مرادی نیافتیم
آزرده‌ایم لاجرم از روزگار خویش
نه کار دل به کام و نه دلدار سازگار
خونین دلم ز طالع ناسازگار خویش
یکدم قرار نیست دلم را ز تاب عشق
در آتشم ز دست دل بی‌قرار خویش
از بهر آنکه می زند آبی بر آتشم
منت پذیرم از مژهٔ سیل‌بار خویش
دیوانه دل به عشق سپارد عبیدوار
عاقل به دست دل ندهد اختیار خویش

غزل شمارهٔ ۷۳ در این چنین سره فصلی و نوبهاری خوش


در این چنین سره فصلی و نوبهاری خوش
خوشا کسی که کند عیش با نگاری خوش
کنار جوی گزین گوش سوی بلبل دار
کنون که هست به هر گوشه‌ای کناری خوش
گرت به دست فتد دامنی که مقصود است
بگیر دامن کوهی و لاله‌زاری خوش
بیا به وصل دمی روزگار ما خوش کن
به شکر آنکه تو را هست روزگاری خوش
به رغم مدعیان در فراق او هرکس
بپرسدم که خوشی گویمش که آری خوش
مرا ز صحبت یاری گریز ممکن نیست
هزار جان عزیزم فدای یاری خوش
دل عبید نگردد شکار غم پس از این
گرش به دام افتد چنان نگاری خوش

غزل شمارهٔ ۷۴ وصل جانان باشدم جان گو مباش


وصل جانان باشدم جان گو مباش
در جهان جز فکر جانان گو مباش
ساکن خلوت سرای انس را
گلشن و بستان و ایوان گو مباش
ما کجا اسباب دنیا از کجا
مور را ملک سلیمان گو مباش
چون ز یزدان هرچه خواهی می دهد
خلعت و انعام سلطان گو مباش
ما گدایانیم ما را چون عبید
مال و جاه و حکم و فرمان گو مباش

غزل شمارهٔ ۷۵ نه بر هرخان و خاقان می برم رشك


نه بر هرخان و خاقان می برم رشك
نه بر هر میر و سلطان می برم رشك
نه دارم چشم بر گنجور و دستور
نه بر گنج فراوان می برم رشك
نه می‌اندیشم از دوزخ به یک جو
نه بر فردوس و رضوان می برم رشك
نه بر هر باغ و بستان می‌نهم دل
نه بر هر قصر و ایوان می برم رشك
ز من چرخ کهن بستد جوانی
بر آن ایام و دوران می برم رشك
چو رنج دیگرم بر پیری افزود
به حال هرکسی زان می برم رشك
چو دردم می شود افزون در آن حال
بر آن کو می دهد جان می برم رشك
عبید از درد می‌نالد شب و روز
بر آن کو یافت درمان می برم رشك

غزل شمارهٔ ۷۶ ای ترک چشم مستت بیمار خانهٔ دل


ای ترک چشم مستت بیمار خانهٔ دل
زلف تو دام جانها خال تو دانهٔ دل
آنجا که ترک چشمت شست جفا گشاید
تیر بلا نیاید جز بر نشانهٔ دل
خونابهٔ سرشکم ریزند مردم چشم
از آستانهٔ تو تا آسمانهٔ دل
دل اوفتاده عاجز بر آستانهٔ تو
تا عاجز اوفتادم بر آستانهٔ دل
دارد عبید مسکین دائم هوای عشقت
هم در میانهٔ جان هم در میانهٔ دل

غزل شمارهٔ ۷۷ گوئی آن یار که هر دو ز غمش خسته‌تریم


گوئی آن یار که هر دو ز غمش خسته‌تریم
با خبر نیست که ما در غم او بی‌خبریم
از خیال سر زلفش سر ما پرسود است
این خیال است که ما از سر او درگذریم
با قد و زلف درازش نظری می‌بازیم
تا نگویند که ما مردم کوته نظریم
دل فکنده است در این آتش سودا ما را
وه که از دست دل خویش چه خونین جگریم
عشق رنجی است که تدبیر نمی دانیمش
وصل گنجی است که ما ره به سرش می‌نبریم
جان ما وعدهٔ وصل است نه این روح مجاز
تو مپندار که ما زنده بدین مختصریم
آه و فریاد که از دست بشد کار عبید
یار آن نیست که گوید غم کارش بخوریم

غزل شمارهٔ ۷۸ حال خود بس تباه می‌بینم


حال خود بس تباه می‌بینم
نامهٔ دل سیاه می‌بینم
یوسف روح را ز شومی نفس
مانده در قعر چاه می‌بینم
خط طومار عمر می‌خوانم
همه واحسرتاه می‌بینم
در دل بی‌قرار می‌نگرم
ناله و سوز و آه می‌بینم
ره دراز است و دور من خود را
همه بی‌زاد راه می‌بینم
پایمردی که دست او گیرد
محض لطف اله می‌بینم
عذر خواه عبید بی‌چاره
کرم پادشاه می‌بینم

غزل شمارهٔ ۷۹ ما سریر سلطنت در بینوائی یافتیم


ما سریر سلطنت در بینوائی یافتیم
لذت رندی ز ترک پارسائی یافتیم
سالها در یوزه کردیم از در صاحبدلان
مایهٔ این پادشاهی زان گدائی یافتیم
همت ما از سر صورت پرستی در گذشت
لاجرم در ملک معنی پادشائی یافتیم
پرتو شمع تجلی بر دل ما شعله زد
این همه نور و ضیا زان روشنائی یافتیم
صحبت میخوارگان از خاطر ما محو کرد
آن کدورتها که از زهد ریائی یافتیم
پیش از این در سر غرور سرفرازی داشتیم
ترک سر کردیم و زان زحمت رهائی یافتیم
گرچه آسیب فلک بشکست ما را چون عبید
از درونهای بزرگان مومیائی یافتیم

غزل شمارهٔ ۸۰ یارب از کرده به لطف تو پناه آوردیم


یارب از کرده به لطف تو پناه آوردیم
به امید کرمت روی به راه آوردیم
بر سر نفس بدآموز که شیطان ره است
از ندامت حشر از توبه سپاه آوردیم
بر گنه کاری خود گرچه مقریم ولی
نالهٔ زار و رخ زرد گواه آوردیم
گرچه ما نامه سیاهیم ببخشای که ما
روسیاهیم از آن نامه سیاه آوردیم
بر در عفو تو ما بی سر و پایان چو عبید
تا تهی دست نباشیم گناه آوردیم

غزل شمارهٔ ۸۱ منم اسیر و پریشان ز یار خود محروم


منم اسیر و پریشان ز یار خود محروم
غریب شهر کسان و ز دیار خود محروم
به درد و رنج فرومانده و ز دوا نومید
نشسته در غم و از غمگسار خود محروم
گزیده صحبت بیگانگان و نااهلان
ز قوم و کشور و ایل و تبار خود محروم
ز روزگار مرا بهره نیست جز حرمان
مباد هیچ کس از روزگار خود محروم
ز آه سینه بسوزم اگر شوم نفسی
ز سیل این مژهٔ سیل بار خود محروم
ز هر بدی که به من می رسد بتر زان نیست
که مانده‌ام ز خداوندگار خود محروم
امید هست عبید آنکه عاقبت نشوم
ز لطف و رحمت پروردگار خود محروم

غزل شمارهٔ ۸۲ باز در میکده سر حلقهٔ رندان شده‌ام


باز در میکده سر حلقهٔ رندان شده‌ام
باز در کوی مغان بی سر و سامان شده‌ام
نه به مسجد بودم راه و نه در میکده جای
من سرگشته در این واقعه حیران شده‌ام
بر من خستهٔ بیچاره ببخشید که من
مبتلای دل شوریدهٔ نالان شده‌ام
رغبتم سوی بتان است ولیکن دو سه روز
از پی مصلحتی چند مسلمان شده‌ام
بارها از سر جهلی که مرا بود به سهو
کرده‌ام توبه و در حال پشیمان شده‌ام
زاهدان از می و معشوق مرا منع کنند
بهتر آن است که من منکر ایشان شده‌ام
گفت رهبان که عبید از پی سالوس مرو
زین سخن معتقد مذهب رهبان شده‌ام

غزل شمارهٔ ۷۶۰ درج یاقوت درفشان کردی


درج یاقوت درفشان کردی
دیو بودی و قصد جان کردی
شکری خواستم از لعل لبت
هر دو لب را شکرستان کردی
گفتم این لحظه یافتم شکری
روی از آستین نهان کردی
وا گرفتی ز بیدلی شکری
با چنین لب چرا چنان کردی
از سبک روحی تو این نسزد
گر تو بر خشم سر گران کردی
عشوه دادی مرا در اول کار
دلم از وصل شادمان کردی
آخر کار چون ز دست شدم
چشمم از هجر خون‌فشان کردی
ریختی تیر غمزه بر رویم
تا مرا پشت چون کمان کردی
چون دلم پیش خود هدف دیدی
دل من بد بتر از آن کردی
آن چه کردی ز جور با عطار
شیوهٔ دور آسمان کردی

غزل شمارهٔ ۷۶۱ تا تو ز هستی خود زیر و زبر نگردی


تا تو ز هستی خود زیر و زبر نگردی
در نیستی مطلق مرغی بپر نگردی
زین ابر تر چو باران بیرون شو و سفر کن
زیرا که بی سفر تو هرگز گهر نگردی
این پردهٔ نهادت بر در ز هم که هرگز
در پرده ره نیابی تا پرده‌در نگردی
گر با تو خلق عالم آید برون به خصمی
گر مرد این حدیثی زنهار برنگردی
ور بر تو نیز بارد ذرات هر دو عالم
هان تا به دفع کردن گرد سپر نگردی
گرچه میان دریا جاوید غرقه گشتی
هش دار تا ز دریا یک موی تر نگردی
گر عاقل جهانی کس عاقلت نخواند
تا تو ز عشق هر دم دیوانه‌تر نگردی
گر تو کبود پوشی همچون فلک در این راه
همچون فلک چرا تو دایم به سر نگردی
عطار خاک ره شو زیرا که اندر این راه
بادت به دست ماند خاک ره ار نگردی

غزل شمارهٔ ۷۶۲ خطی از غالیه بر غالیه‌دان آوردی


خطی از غالیه بر غالیه‌دان آوردی
دل این سوخته را کار به جان آوردی
نه که منشور نکویی تو بی طغرا بود
رفتی از غالیه طغرا و نشان آوردی
تا به ماهت نرسد چشم بد هیچ کسی
ماه را در زره مشک‌فشان آوردی
نیست از جانب من تا به تو یک موی میان
تو چرا بیهده از موی میان آوردی
هرکه او از سر کوی تو به مویی سر تافت
با سر موی خودش موی کشان آوردی
گفتم از لعل لبت یک شکر آرم بر زخم
گفت آری شدی و زخم زبان آوردی
خواست از لعل تو عطار به عمری شکری
جگرش خوردی و کارش به زیان آوردی

غزل شمارهٔ ۷۶۳ با خط سرسبز بیرون آمدی


با خط سرسبز بیرون آمدی
آفت دلهای پرخون آمدی
تا خط آوردی به خون عاشقان
چست از بهر شبیخون آمدی
در درون دل درآیی یک زمان
شبروی را چونکه بیرون آمدی
چون کمین گیرم که بر خورشید و ماه
در کمال حسن افزون آمدی
دوش در جوش آمدم در نیم شب
در برم با جام گلگون آمدی
در گرفتی شمع و در دادی شراب
راستی را چست موزون آمدی
سرو بودی کز چمن برخاستی
ماه بودی تو ز گردون آمدی
کس نداند کور بادا چشم بد
کان زمان در چشم ما چون آمدی
در میان حلقه با زنجیر زلف
در خور عطار مجنون آمدی

غزل شمارهٔ ۷۶۴ ای لبت ختم کرده دلبندی


ای لبت ختم کرده دلبندی
بنده بودن تو را خداوندی
آفتاب سپهر رویت را
بر گرفته ز ره به فرزندی
دیده‌ام آب زندگانی تو
من بمیرم ز آرزومندی
در غم آب زندگانی تو
گر بمیرم به درد نپسندی
تا به زلفت دراز کردم دست
همچو زلفت به پای افکندی
چون به زلف تو دست بگشادیم
چون به موییم در فروبندی
قلعهٔ آسمان به یک سر موی
بگشایی به حکم دلبندی
عاشقان چون سپر بیفکندند
زره زلف چند پیوندی
چون کرشمه کنی به نرگس مست
گم شود عقل را خردمندی
تا به آزادی آمدی در کار
سرو را بن ز بیخ بر کندی
بوسه‌ای بی جگر بده آخر
چند عطار را جگر بندی

غزل شمارهٔ ۷۶۵ ای که با عاشقان نه پیوندی


ای که با عاشقان نه پیوندی
بی تو دل را کجاست خرسندی
زهره دارد که پیش نرگس تو
دم زند جادوی دماوندی
من ز شوقت چو شمع می‌گریم
تو ز اشکم چو صبح می‌خندی
تو ز ما فارغی و ما همه روز
خویش را می‌دهیم خرسندی
چند آخر من جگر خسته
در تو پیوندم و تو نپسندی
بنده‌ای چون فرید نتوان یافت
اگرش می‌کنی خداوندی

غزل شمارهٔ ۷۶۶ گر مرد این حدیثی زنار کفر بندی


گر مرد این حدیثی زنار کفر بندی
دین از تو دور دور است بر خویشتن چه خندی
از کفر ناگذشته دعوی دین مکن تو
گر محو کفر گردی بنیاد دین فکندی
اندر نهاد گبرت پنجۀ هزار دیوست
زنار کفر تو خود گبری اگر نبندی
هر ذره‌ای ز عالم سدی است در ره تو
از ذره ذره بگذر گر مرد هوشمندی
چون گویمت که خود را می‌سوز چون سپندی
زیرا که چشم بد را تو در پی سپندی
مردانه پای در نه گر شیر مرد راهی
ورنه به گوشه‌ای رو گر مرد مستمندی
ای پست نفس مانده تا کنی تو دعوی
کافزون ز عالم آمد جان من از بلندی
هیچ است هر دو عالم در جنب این حقیقت
آخر ز هر دو عالم خود را ببین که چندی
عطار مرد عشقی فانی شو از دو عالم
کز لنگر نهادت در بند تخته بندی

غزل شمارهٔ ۷۶۷ ای کاش درد عشقت درمان‌پذیر بودی


ای کاش درد عشقت درمان‌پذیر بودی
یا از تو جان و دل را یک‌دم گزیر بودی
در آرزوی رویت چندین غمم نبودی
گر در همه جهانت مثل و نظیر بودی
می‌خواستم که جان را بر روی تو فشانم
ور بر فشاندمی جان چیزی حقیر بودی
عشقت مرا نکشتی گر یک‌دمی وصالت
یا پایمرد گشتی یا دستگیر بودی
کی پای دل به سختی در قیر باز ماندی
گر نی به گرد ماهت زلف چو قیر بودی
زان می که خورد حلاج گر هر کسی بخوردی
بر دار صد هزاران برنا و پیر بودی
گفتی که با تو روزی وصلی به هم برآرم
این وعده بس خوشستی گر دلپذیر بودی
گر شاد کردیی تو عطار را به وصلت
نه جان نژند گشتی نه دل اسیر بودی

غزل شمارهٔ ۷۶۸ گر یار چنین سرکش و عیار نبودی


گر یار چنین سرکش و عیار نبودی
حال من بیچاره چنین زار نبودی
گر عشق بتان خنجر هجران نکشیدی
در روی زمین خوشتر از این کار نبودی
از شادی من خلق جهان شاد شدندی
گر بر دل من بار غم یار نبودی
از بادهٔ من خلق جهان مست بدندی
در روی زمین یک تن هشیار نبودی
گر یار گذر بر سر بازار نکردی
هنگامهٔ ما بر سر بازار نبودی
هر زاهد خشکی نفس از عشق زدندی
گر یار چنین سرکش و خونخوار نبودی
زلف تو اگر دعوت کفار نکردی
امروز کس لایق زنار نبودی
گر یار نمودی رخ خود را به همه خلق
اندر دو جهان همدم عطار نبودی

غزل شمارهٔ ۷۶۹ گر از همه عاشقان وفا دیدی


گر از همه عاشقان وفا دیدی
چون من به وفای خود که را دیدی
دانی تو که جز وفا ندیدی خود
در جملهٔ عمر تا مرا دیدی
من از تو به جان خود جفا دیدم
تو از من خسته دل وفا دیدی
این است جفا که زود بگذشتی
از بی رویی چو روی ما دیدی
برگشتی تو ز بی دلی هر دم
این مصلحت آخر از کجا دیدی
می‌بگذری و روی تو از پیشم
ما را تو به راه آسیا دیدی
بیگانه مباش چون دو چشمم را
از خون جگر در آشنا دیدی
تا روی چو آفتاب بنمودی
بس دل که چو ذره در هوا دیدی
عطار ز دست رفت و تو با او
دیدی که چه کردی و چها دیدی

غزل شمارهٔ ۱۲۰ برفتی از نظر و از نظر نرفت خیال


برفتی از نظر و از نظر نرفت خیال
به افتراق مبدّل شد اتفاق وصال
تصوری به صبوری خیال می بندم
زهی تصور باطل زهی خیال محال
به دست باد صبا بوی زلف خود بفرست
مگر به حال خود آید دل پریشان حال
مرا چه سود که دامن ز آب در چینم
که هست دامن من ز آب دیده مالامال
کبوتر حرم صدر سینه یعنی دل
به دام زلف تو آمد به میل دانۀ خال
مرا که صاحب حالم به معرفت بشناس
چرا که معرفه باید به واجبی ذوالحال
درون روزنۀ جان چو آفتاب بتاب
که در هوای تو سر گشته ایم ذره مثال
کمال حسن تو چون برق لُمعه ای بنمود
بسوخت ابن حسام از تجلّیات جمال
مرا رسد که کنم دعوی کمال سخن
از آن جهت که رسانم سخن به حدّ کمال

غزل شمارهٔ ۱۲۱ ایا ز تاب جمال تو آفتاب خجل


ایا ز تاب جمال تو آفتاب خجل
ز عطر سنبل زلف تو مشک ناب خجل
ز دانه های دهان تو در دهانۀ لعل
در اندرون صدف لؤلؤ خوشاب خجل
نقاب چهره برافکن که پرده دار چمن
ز شرم حسن تو مانده است در نقاب خجل
اگر ز عارض گلگون عرق بیفشانی
ز رنگ و بوی تو گردد گل و گلاب خجل
ز حسن خود ورقی می نگاشت گل در باغ
رخ تو دید و بماند اندر آن کتاب خجل
من از شراب خجالت نمی برم ساقی
بده که کس نشد از کردۀ صواب خجل
مقال ابن حسام ار به تربت حافظ
برند گردد از این شعر همچو آب خجل

غزل شمارهٔ ۱۲۲ بگریست ابر نیسان والوَرد قَد تبَسَّم


بگریست ابر نیسان والوَرد قَد تبَسَّم
خامش چنین چرایی؟والطَّیر قَد ترنَّم
کردند خانه رنگین عینای مِن دمُوعی
از بس که اشک خونین قَد فاضَ مِنهُما دم
دل کی رسد به جانان والحُزن لیسَ فیهِ
دعوی کنی محبَّت والقلب غَیر مُغتَم
ای باد عنبرین بوی یا مرحبا مَجِیک
جانم ترا فدا باد جِئتَ خَیر مَقدم
دل خست غمزۀ او لابدَّ من شفاءٍ
مرهم طلب ز لعلش ای والشِّفاهُ مَرهم
صد چشمه آب در چشم والنَّار فی فؤادی
من غرق آتش و آب یا ویلَنا ترحَّم
بیمار درد عشقم هیهات لَم تَعُدنی
باری چو مرده باشم زرنی ولا تَلَوَّم
راه صفا نپویی هذا طریق جَورٍ
مهر و وفا نجویی انَّی اخاف تَندم
ابن حسام دارد فی العیَنِ عین جارٍ
ای نور چشم فانظُر الیهِ وارحَم

غزل شمارهٔ ۱۲۳ تَعالِ مَن بِکَ وجدی که من هوای تو دارم


تَعالِ مَن بِکَ وجدی که من هوای تو دارم
انیس قلب حزینی و جان برای تو دارم
کَفی بِخَدَّک وَردی چه جای لاله ی سیراب
کَذا و ایَّهُ وَردٍ که من به جای تو دارم
وَلی مُنیَ و هَواء طواف کعبۀ کویت
فَجِئتُ یابَک سَعیاً که من صفای تو دارم
إن اِبتَغَیتُ وَفاتی سر از وفات نپیچم
وإن رَضیِتَ بِرَاسی سر رضای تو دارم
وَ اِطَّلَعتُ بِحالی به های های بگریی
کما بِعِشقِکَ اَبکی و های های تو دارم
فَما تَطاوَلَ قلبی حدیث زلف درازت
وَ ما جَری بِدمُوعی ز ماجرای تو دارم
فِداکَ ابنِ حُسامٍ نثار کوی تو جانش
و کَیف اَقصِر عَنها که جان فدای تو دارم

غزل شمارهٔ ۱۲۴ ما به گلزار عذارت همه در بستانیم


ما به گلزار عذارت همه در بستانیم
از خیال می لعلت همه سر مستانیم
نیم جانی است که در پای تو انداخته ایم
نیست لایق چه توان کرد تهیدستانیم
چهره بنما که چو صبحم نفسی بیش نماند
کان نفس را ز سر صدق بر آن افشانیم
گر به سودای تو در پای بگردد سر ما
تو مپندار که از پای تو سر گردانیم
ما به امید تو از راه دراز آمده ایم
سر مگردان که چو زلفت همه سرگردانیم
شعلۀ آتش دل هستی ما پست کند
گر نه هرلحظه به آب مژه اش بنشانیم
پیشتر زان که فلک داد ز ما بستاند
ساقیا باده که ما داد از او بستانیم
ما که پیمان وفا با سر زلفت بستیم
به وفای تو که هم بر سر آن پیمانیم
حالیا در صفت حسن تو چون ابن حسام
در کتب خانۀ عشقت ورقی می خوانیم

غزل شمارهٔ ۱۲۵ بیا بیا که دل بسته را گشاد دهیم


بیا بیا که دل بسته را گشاد دهیم
بیار باده که غم های دل به باد دهیم
غمی که مونس دیرینه بود در دل ما
اگر ز یاد برفت آن غمش به یاد دهیم
به وقت نزع فریدون نگر به سام چه گفت
که وقت شد که قبادی به کیقباد دهیم
روان خفتۀ نوشیروان چه می گوید
که بهتر است که انصاف و عدل و داد دهیم
زبان بستۀ طایی به رهروی خوش گفت
که توشه ای بطلب تا که مات زاد دهیم
سروش غیب ندا می کند به ابن حسام
که ناامید چرایی که ما مراد دهیم
همین کرشمه تمامم که دوش ساقی گفت
وظیفه ای است مقرر تو را زیاد دهیم

غزل شمارهٔ ۱۲۶ ما وصال تو به زاری و دعا می طلبیم


ما وصال تو به زاری و دعا می طلبیم
دردمندیم و ز لعل تو دوا می طلبیم
همچو حجّاج به احرام درت بسته میان
کعبۀ کوی تو از راه صفا می طلبیم
هر کسی از پی مقصود خود اندر طلبی است
حاصل آن است که ما از تو تو را می طلبیم
دیده هر سو نگران و تو به خلوتگه دل
تو کجایی و تو را ما به کجا می طلبیم
در نسیمی که ز زلف تو دمد موجود است
آنچه از رایحۀ باد صبا می طلبیم
نفحۀ مشک خطا در شکن طرّۀ توست
ما ز چین سر زلفت به خطا می طلبیم
غرض ابن حسام از رخ زیبای تو چیست
غالب آن است که ما صنع خدا می طلبیم

غزل شمارهٔ ۱۲۷ ما نیاریم که وصف تو کماهی بکنیم


ما نیاریم که وصف تو کماهی بکنیم
شکر الطاف تو ای لطف الهی بکنیم
عذر خواهی قدوم تو گر امکان باشد
به دعای سحر و ورد پگاهی بکنیم
خواهش ار جان عزیز است بفرمای که ما
به دل و دیده و جان آنچه تو خواهی بکنیم
دوش خوش گفت مرا سابقۀ روز ازل
کای بسا لطف که ما نامتناهی بکنیم
نامۀ ابن حسام از چه سیه شد به گناه
ما به آب کرمش محو سیاهی بکنیم

غزل شمارهٔ ۱۲۸ ما نیاریم که سوی تو نگاهی بکنیم


ما نیاریم که سوی تو نگاهی بکنیم
تکیه بر لطف تو داریم که گاهی بکنیم
رویت آیینۀ روح است ز ما روی متاب
آه اگر در رخ آن آیینه آهی بکنیم
تکیه بر گردش دور قمری نتوان کرد
رخصتی ده که به روی تو نگاهی بکنیم
هر کجا راهروی روی به راهی دارند
ما هم اندر طلبت روی به راهی بکنیم
بنده وارم به گدایی در خود بپذیر
تا به جان بندگی همچو تو شاهی بکنیم
هاتف غیب چه خوش گفت مرا کابن حسام
عاقبت از کرمت عفو گناهی بکنیم

غزل شمارهٔ ۱۲۹ مقیم میکده و ساکن خراباتم


مقیم میکده و ساکن خراباتم
نه مرد صومعه و سمعه و مقاماتم
مرا به کعبه چه خوانی که طاق ابرویت
بس است روز دعا قبله ی مناجاتم
اگر نه بر سر کویت به طوع سجده کنیم
ملک گناه نویسد به جای طاعاتم
مقرّبان صوامع نشین لاهوتی
کنند ورد سحر نغمۀ مقالاتم
حدیث وجد من افسردگان کجا دانند
فلک به چرخ در آید ز شوق حالاتم
برفت عمر به زهد ریا و سالوسم
کجاست باده که ضایع گذشت اوقاتم
به باده خرقۀ ابن حسام رنگین کن
که دل ملول شد از رنگ زرق و طاماتم

غزل شمارهٔ ۱۳۰ دوش با زلفت به هم شوریده حالی داشتم


دوش با زلفت به هم شوریده حالی داشتم
در سر از سودای ابرویت خیالی داشتم
خط ابروی کجت در چشم من پیوسته بود
راست گویی در نظر شکل هلالی داشتم
گرچه با یاد دهانت عیش بر ما تنگ بود
هر دم از شوق لبت شیرین مقالی داشتم
چند روزی پای بند کلبۀ آب و گلم
من که همچون طایران سدره بالی داشتم
خرّما آن روز کان خورشید بر من تافتی
حبّذا آن شب که با آن مه وصالی داشتم
ای خوشا وقتی که ساقی وقت من خوش داشتی
وز کف او چون می کوثر زلالی داشتم
یاد باد آن روزگار خوش که چون ابن حسام
گاه گاهی بر سر کویت مجالی داشتم

از ارتفاع

اگر من نبودم
به كدام آه، خم مي شدي؟
و اگر تو نبودي
كدام نوازش،سرانگشتانم را اشارت مي آموخت؟
نظاره كن شعر گياه را
سبزينه،
هستي است.
مرا به خورشيد چشمانت
متصاعد شو
در آوندهات
كه در ارتفاع
چيزي تشنه است.

ارتفاع سبز

بازوي تو ، دو خط موازي است
                                  كاو
در امتداد صفحۀ دريا
تا دور دست سبز زمان بودني كه خواهد
                                                   بود
                                                       را
و هستي يي كه خواهد زيست را
رهايي آموخت.

دريا به استغاثۀ ساحل جواب گفت
و همخوابي نجيب به دنياي لخت را به شن ها
                                                       نويد داد

 

رفتار خون
در رهگذر وسعت دريا
يادآور تلاش غم انگيز كوسه هاست.
آيا كدام كوسه خيابان سرخ را
بر ماده اش بشارت مي گويد؟
و كدامين ساحل
بژگونه نهفته ذهنش را
از وحشت عظيم كولاك مي شويد؟
شب ها
نيروي سبز جاذبۀ ماه
مد عظيم دريا را آغاز مي كند
و
دريا
در بي نهايت خواب سبزش
آن دو خط موازي را پيوند مي زند.
و
 آنگاه
برج بلند و محتشم مد سبز را
بر نقطۀ تقاطع بر پاي مي كند،
اي ارتفاع سبز
اي منطق وسيع رياضي
با حشمت بليغ اعداد
تفسير كن
تفسير كن مرا:
                _جان مرا_
جاني كه در شكوه دگرديسي
قشر سياه گونۀ تنگش را به درياهاي دور افكند.

بي بي طلا

در روزهاي برفي بهمن
ببرك
از پيش چشم ما همه، كم شد.
بي بي طلا
                پي جفتش
از تركه قفس
تا لاله چراغ ديواري
                       پرواز كرد.

حجم اتاق
            آواز زرد شد.

ارديبهشت
از روي برف هرزه گذر كرد
                                  توي اتاق
يك خرمن شكفته گل زرد باز كرد.

وصل

در باد غرق شدم
وقتي تمامي او
                 در من حلول كرد
و دريا
از كوه صعود.
و رويش ابهام، در فضاي رها
از حجم هندسي شعله شكل يافت

و باد و آفتاب و آب
در من به منتهاي وصل رسيدند
و من به اوج عشق رسيدم
اندام هاي باكره ام
                           همخوابۀ طبيعت شد
و ذره هاي روح مذابم
                                   رستند از حجاب سنگي دريا

از آب زاده شدم باز
همراه موج شكستم
و چشم هام
                      به پيغام پاك تيشه رسيدند
بايد تو را شكست
                           و معبد را
از بازتاب سايۀ تنديس پاك كرد
بايد به نبض حادثه پيوست
فريادهاي من
به سكوت مديونند
در من كسي به مرز رسيده است
در من،كسي كه از هزارۀ شب هاست
كه خسته خاطر و تنهاست
كه اصل مي جويد

كه وصل مي جويد
اما من از قبيلۀ كفارم
با چشم هاي زناكار
سجاده هاي تهي از مهر
و دست هايم
                  گريخته اند از من
آيا
چگونه نمازي
                تو را گزارد توانم؟

خبر


ای دوست، به روی دوست بگشای دری
صاحب نظرا، به مستمندان، نظری
ما بی‏ خبرانیم ز منزلگه عشق
ای با خبر از بی‏ خبر آور خبری

 

 

اسیر نفس


فاطی، اگر از طارم اعلا گذری
از خاکْ گذشته، از ثریا گذری
هیهات که تا اسیر دیو نفسی
از راه دَنی سوی تَدَلّی گذری

 

 

جام ازل


مازادۀ عشقیم و پسرخواندۀ جامیم
در مستی و جانبازی دلدار تمامیم
دلدادۀ میخانه و قربانی شربیم
در بارگه پیرمغان، پیر غلامیم
همبستر دلدار و زهجرش به عذابیم
در وصل غریقیم و به هجران مدامیم
بی رنگ و نواییم؛ ولی بستۀ رنگیم
بی نام ونشانیم و همی در پی نامیم
با صوفی و با عارف و درویش، به جنگیم
پرخاشگر فلسفه و علم کلامیم
از مدرسه مهجور و ز مخلوق کناریم
مطرود خرد پیشه و منفور عوامیم
با هستی و هستی طلبان، پشت به پشتیم
با نیستی از روز ازل گام به گامیم

بار یار


اکنون که در میکده بسته است به رویم
بهتر که غم خویش به خمار بگویم
من کشتۀ آن ساقی و پیمانۀ عشقم
من عاشِق دلدادۀ آن روی نکویم
پروانه صفت در برِ آن شمع بسوزم
مجنونم و در راه جنون بادیه پویم
راز دل غمدیدۀ خود را به که گویم؟
من تشنۀ جام می از آن کهنه سبویم
بردار کتاب از برم و جام می آور
تا آنچه که در جمع کتب نیست، بجویم
از پیچ و خم عِلم و خرد، رخت ببندم
تا بار دهد یار، به پیچ و خم مویم

وادی ایمن


من در این بادیه صاحب نظری می‏ جویم
راه گم کرده‏ ام و راهبری می‏ جویم
از ورق پاره عرفان، خبری حاصل نیست
از نهانخانۀ رندان، خبری می‏ جویم
مسند و خرقه و سجاده ثمربخش نشد
از گلستان رُخ او، ثمری می‏ جویم
ایمنی نیست در این وادی ایمن، ما را
من در این وادی ایمن، شجری می‏ جویم
ترک میخانه و بتخانه و مسجد کردم
در ره عشقِ رُخت، رهگذری می‏ جویم
سفر از هیچ به سوی همه چیزم، در پیش
لنگ لنگان روم و همسفری می‏ جویم
گفته بودی که ره عشق، ره پر خطری است
عاشقم من که ره پر خطری می‏ جویم
اندر این دیر کهن، ریخته شد بال و پرم
بهر منزلگه خود، بال و پری می‏ جویم

شك هاي شبانه

شك هاي شبانه_اي يگانه ترين!
زيبا ترين شك هاست.
شك هاي شبانه خانه را خواهد آشفت.

شك هاي شبانه_اي يگانه ترين
ما را به تمام رودها خواهد پيوست!
من مست و پريده رنگ از دريا مي آيم
تا در تو نبينم آن پريشاني ها را
اي شط برهنه ، اي به سينۀ من
گيسوي تو رودي از ستيغ بهار
بر صخره خود پر هياهويي؛
گيسوي تو باد را پريشان خواهد كرد؛

شك هاي شبانه_روز را خواهد آشفت:
كاكائي مرده ،اي پريشان گيسو
                                          شكي ست
افروخته در مسير توفاني:

اي عريان، اي نهال نيرومند
(اي خون پرنده هاي دريايي!)
بر سينۀ من تمام گيسوي تو
باراني است بر بهار عرياني.

شك هاي شبانه در زمانۀ شك
زيباترين شك هاست!