سرود

                                                                              برای پرویزِ شاپور
برو، مردِ بیدار؛ اگر نیست کس
که دل با تو دارد، ممان یک نفس!
همه روزگارت به تلخی گذشت
شکر چند جویی، در این تلخ‌دشت؟
به بیهوده جُستن فروکاستی
قبای خستگی بر تن آراستی،
قبایی همه وصله بر وصله بر
قبایی ز نفرت بر او آستر.
همه پایم از خستگی ریش‌ریش
نه راهی نه ذی‌روحی از پُشت و پیش.
نه وقتی ــ که واگردم از رفته‌راه ــ
نه بختی ــ که با سر درافتم به چاه ــ
نه بیم و نه امید و، از پیش و پس
بیابان و خارِ بیابان و بس!
چه حاصل اگر خامُشی بشکنم
که: «یاران، در این دشت تنها، منم»؟
گرفتم به بانگی گلو بردرم
که در دَم بسوزد چو خاکسترم،
گرفتم که تُندر فشاندم؛ چه سود
کز این هیمه نی شعله خیزد نه دود.
گرفتم که فریاد برداشتم
یکی تیغ در جانِ شب کاشتم؛
مرا، تیغِ فریاد بُرَّنده نیست
در آن مُرده‌آباد که‌ش زنده نیست...
برو مردِ بیدار، اگر نیست کس
که دل با تو دارد، ممان یک نفس!
بنه، خواب اگر خوشتر افتادِشان،
که آخر دهد رنج، ره یادِشان.
بهل شب شود چیره، تا بنگری
هم از اشکِ شان سر زند اختری.
چو پوسید چون لاشِ گندیده، شب،
کویرِ نفس‌مرده در گورِ تب؛
وُامیدی به جا مانده گر نیز هست
به سودای عُزلت درِ خانه بست،
ببینی که از هولِ شب، اشکِ آب
بتوفد چنان کورۀ آفتاب.
برو مردِ بیدار؛ اگر نیست کس
که دل با تو دارد، ممان یک نفس!
تو گُل‌جویی ای مرد و ره پُرخَس است
شِکرخواه را، حرفِ تلخی بس است!

میلاد


نفسِ کوچکِ باد بود و حریرِ نازکِ مهتاب بود و فواره و باغ بود
 و شبْ‌نیمۀ چارمین بود که عروسِ تازه به باغِ مهتاب‌زده فرود آمد از سرا گام زنان
 اندیشناک از حرارتی تازه که در رگ‌های کبودِ پستانش می‌گذشت
 و این خود به تبِ سنگینِ خاک ماننده بود که لیموی نارس از آن بهره می‌بَرَد
 و در چشم‌هایش که به سبزه و مهتاب می‌نگریست نگاهِ شرم بود
    از احساسِ عطشی نوشناخت که در لُمبرهایش می‌سوخت
 و این خود عطشی سیری ناپذیر بود چونان ناسیرابيِ جاودانۀ علف،
    که سرسبزيِ صحرا را مایه به دست می‌دهد
 و شرمناکِ خاطره‌یی لغزان و گریزان و دیربه‌دست بود از آن‌چه با تنِ او رفت؛
    میانِ او ــ بیگانه با ماجرا ــ و بیگانه‌مردی چنان تند، که با راه‌های تنش آن گونه چالاک یگانه بود
 و بدان گونه آزمند بر اندامِ خفتۀ او دست می‌سود
 و جنبش‌اش به نسیمی می‌مانست از بوی علف‌های آفتاب‌خورده پُر،
    که پرده‌های شکوفه را به زیر می‌افکَنَد تا دانۀ نارس آشکاره شود.
 
نفسِ کوچکِ باد بود و حریرِ نازکِ مهتاب بود
 و فوارۀ باغ بود که با حرکت‌های بازوهای نازکش بر آبگیرِ خُرد می‌رقصید
و عروسِ تازه بر پهنۀ چمن بخفت، در شبْ‌نیمۀ چارمین
و در آن دم، من در برگچه‌های نو رُسته بودم
 یا در نسیمِ لغزان
 و ای‌بسا که در آب‌های ژرف
 و نفسِ بادی که شکوفۀ کوچک را بر درختِ ستبر می‌جنباند در من ناله می‌کرد
 و چشمه‌های روشنِ باران در من می‌گریست
 
نفسِ کوچکِ باد بود و حریرِ نازکِ مهتاب بود و فوارۀ باغ بود
 و عروسِ تازه که در شبْ‌نیمۀ چارمین بر بسترِ علف‌های نو رُسته خفته بود
    با آتشی در نهادش، از احساسِ مردی در کنارِ خویش بر خود بلرزید
و من برگ و برکه نبودم
 نه باد و نه باران
 ای روحِ گیاهی! تنِ من زندانِ تو بود
و عروسِ تازه، پیش از آن که لبانِ پدرم را بر لبانِ خود احساس کند
    از روحِ درخت و باد و برکه بار گرفت، در شبْ‌نیمۀ چارمین
 و من شهری بی‌برگ‌وباد را زندانِ خود کردم
    بی‌آنکه خاطرۀ باد و برگ از من بُگریزد.
 
چون زاده شدم چشمانم به دو برگِ نارون می‌مانست،
    رگانم به ساقۀ نیلوفر، دستانم به پنجۀ افرا
 و روحی لغزنده به‌سانِ باد و برکه، به گونۀ باران
 و چندان که نارونِ پیر از غضبِ رعد به خاک افتاد دردی جان گزا چونان فریادِ مرگ در من شکست
و من ای طبیعتِ مشقت‌آلوده، ای پدر! فرزندِ تو بودم.

گریزان


                                                                                   برای خانمِ عالیه جهانگیر یوشیج
از کوره‌راهِ تنگ گذشتم
نیز از کنارِ گلۀ خُردی که
زنگِ برنجیِ بزِ پیش‌آهنگ
از دور، طرحِ تکاپوی خسته‌یی را
با جنگ جنگِ لُختش
در ذهنِ آدمی
تصویر می‌نهاد...
 

 
از پُشتِ بوته، مرغی نالان، هراسناک
پر برکشید و
               یک دم
                      در دره‌های تنگ
موجِ گریزپاییِ پُر وحشت‌اش
چون کاسه‌یی سفالین بشکست
از صخره‌یی به صخره‌یی
                            از سنگ روی سنگ...
 
می‌دیدم از کمرکشِ کُهسار
در شیب‌گاهِ درۀ تاریک
آن شعله‌ها که در دِه می‌سوخت جای‌جای:
پی‌سوزِ آسیاب
آتش که در اجاق
دودی که از تنور
فانوس‌ها به معبرها
                        پُرشیب و پیچ‌پیچ...
 
وآنگاه
      دیدم
در پیشِ روی، منظرۀ کوهسار را
با راهِ پیچ‌پیچان، پیچیده بر کمر.
 
مشتاق، گفتم:
                 «ــ ای کوه!
«با خود دلی به سوی تو می‌آورم ز راه
«با قعرِ او حکایتِ ناگفته مرده‌یی.
«آنجا، به دِه، کسانِ مرا دل به من نبود.»
 
بی‌پاسخی از او گفتم:
                          «ــ ای کوه!
«رنجی‌ است سوختن
«بی‌التفاتِ قومی، کاندر اجاقِ شان
«از سوزِ توست اگر شرری هست،
«بی‌زهرخندِ قومی، کز توست اگر به لب‌هاشان
«امکانِ خنده این‌قدری هست.»
 

 
بی‌پاسخی از او
مِه بر گُدارِ سرکش می‌پیچید.
 
از دور، در شبی که می‌آمد
بر تیزه‌ها فرود
سگ‌های گله، بر شبحِ صخره‌ها، به‌شور
لاییدنی مداوم
                  آغاز کرده بودند.
 
اعماقِ دره، با نفسِ سردِ شامگاه،
از نغمه‌های کاکلی و سینه‌سرخ‌ها
می‌مانْد بی‌صدا.
 
گویی به قله‌هایِ
ازاکوه اختران
چون دخترانِ گازُر
خاکستری‌قبای هوا را
ــ از خونِ آفتاب بشسته ــ
در نیل می‌زدند.
 
فانوس‌های دِه
یک آسمانِ دیگر را، در درۀ سیاه
اکلیل می‌زدند.

پایتختِ عطش


                                                                                  آب کم‌جو. تشنگی آور به دست!
                                                                                                                مولای روم

       ۱
 
آفتاب، آتشِ بی‌دریغ است
و رؤیای آبشاران
در مرزِ هر نگاه.
 
بر درگاهِ هر ثُقبه
سایه‌ها
        روسبیانِ آرامش‌اند.
پی‌جوی آن سایۀ بزرگم من که عطشِ خشک‌ْدشت را باطل می‌کند.
 

 
چه
پگاه و چه پسین،
اینجا
    نیم روز
           مظهرِ «هست» است:
آتشِ سوزنده را رنگی و اعتباری نیست
دروازۀ امکان بر باران بسته است
شن از حُرمتِ رود و بسترِ شن‌پوشِ خشک‌ْرود از وحشتِ «هرگز» سخن می‌گوید.
بوتۀ گز به عبث سایه‌یی در خلوتِ خویش می‌جوید.
 

 
ای شبِ تشنه! خدا کجاست؟
تو
  روزِ دیگرگونه‌ای
                   به رنگی دیگر
که با تو
         در آفرینشِ تو
                        بیدادی رفته است:
تو زنگیِ زمانی.
 
 
       ۲
 
کنارِ تو را ترک گفته‌ام
و زیرِ این آسمانِ نگون سار که از جنبشِ هر پرنده تهی‌ است و هلالی
کدر چونان مُرده‌ماهیِ سیم‌گونه‌فلسی بر سطحِ بی‌موج‌اش می‌گذرد
به بازجُستِ تو برخاسته‌ام
تا در پایتختِ عطش
در جلوه‌یی دیگر
                   بازت یابم.
 
ای آبِ روشن!
تو را با معیارِ عطش می‌سنجم.
 

 
در این سرابچه
                  آیا
زورقِ تشنگی‌ است
                      آنچه مرا به‌سوی شما می‌راند
یا خود
      زمزمۀ شماست
و من نه به‌خود می‌روم
که زمزمۀ شما
                    به جانبِ خویشم می‌خواند؟
 
نخلِ من ای واحۀ من!
در پناهِ شما چشمه‌سارِ خنکی هست
که خاطره‌اش
عُریانم می‌کند.

 

ميان ِ ماندن و رفتن...


ميان ِ ماندن و رفتن حکايتي کرديم
که آشکارا در پردۀ کنايت رفت.
مجال ِ ما همه اين تنگ‌مايه بود و، دريغ
که مايه خود همه در وجه ِ اين حکايت رفت.
 

سخنی نیست...


                                                                                             به اِولین و ثمین باغچه‌بان
چه بگویم؟ سخنی نیست.
 
می‌وزد از سرِ امید، نسیمی،
لیک، تا زمزمه‌یی ساز کند
در همه خلوتِ صحرا
                        به ره‌اش
                                  نارونی نیست.
 
چه بگویم؟ سخنی نیست.
 

 
پُشتِ درهای فروبسته
شب از دشنه و دشمن پُر
به کج‌اندیشی
                خاموش
                         نشسته‌ است.
 
بام‌ها
     زیرِ فشارِ شب
                      کج،
کوچه
      از آمدورفتِ شبِ بدچشمِ سمج
                                             خسته‌ است.
 

 
چه بگویم؟ ــ سخنی نیست.
 
در همه خلوتِ این شهر، آوا
جز ز موشی که دَرانَد کفنی، نیست.
 
وندر این ظلمت‌جا
جز سیانوحۀ شومُرده زنی، نیست.
 
ور نسیمی جُنبد
به ره‌اش
          نجوا را
                 نارونی نیست.
 
چه بگویم؟
سخنی نیست...

حماسه!


در چارراه‌ها خبری نیست:
یک عده می‌روند
یک عده خسته بازمی‌آیند
 
و انسان ــ که کهنه‌رند خدایی‌ست بی‌گمان ــ
بی‌شوق و بی‌امید
                      برای دو قرصِ نان
کاپوت می‌فروشد
                     در معبرِ زمان.
 

 
در کوچه
         پُشتِ قوطیِ سیگار
                                شاعری
اِستاد و بالبداهه نوشت این حماسه را:
 

«ــ انسان، خداست.
    حرفِ من این است.
    گر کفر یا حقیقتِ محض است این سخن،
    انسان خداست.
    آری. این است حرفِ من!»
    . . . . . . . . . . . . . . .

 
از بوقِ یک دوچرخه‌سوارِ الاغِ پست
شاعر ز جای جَست‌و...
                            ...مدادش، نوکش شکست!

رهگذران


سر در زیر از شاهراهِ متروک پیش می‌آمدند
و تپه‌های گُل‌پوشِ بهاری
در نظرگاهِ ایشان انتظاری بیهوده می‌بُرد.
 
به‌کُندی از برابرِ من گذشتند بی‌آنکه به من درنگرند
و من ایشان را بازشناختم
چرا که از جانبِ پدرانِشان پیغامی با من بود.
 
در رهگذرِ شراب‌آلوده دعایی می‌خواندند
و در مهتابی‌های پُرخاطره
                              چشمانِ پُرخندۀ دختران
یک دَم به‌نظاره،
از بسترهای آشفته به جانبِ ایشان می‌گرایید
 

 
و دیدم که امید به درگاهِ ناباور بسته بودند
و از پسِ ایشان
جادۀ خالی
خسته بود.
 

 
می‌دانستم که دیگرباره از این راه
                                        باز
                                          نمی‌آیند.
می‌دانستم که دیگرباره از این راه بازنمی‌آیند، چرا که منزلگَهِ مقصودِ ایشان سرابی لغزنده بود.
می‌دانستم.
 
با ایشان گفتم :
«ــ
هم دراین جای خواهم ایستاد
    و چندان که فرزندانِ شما بگذرند
    پیغامِ شما خواهم گزاشت

کوه‌ها


کوه‌ها با هم‌اند و تنهایند
همچو ما، باهمانِ تنهایان.

 

 

 

انگیزه‌های خاموشی


پ س آدم، ابوالبشر، به پیرامنِ خویش نظاره کرد
 و بر زمینِ عُریان نظاره کرد
 و به آفتاب که روی درمی‌پوشید نظاره کرد
 و در این هنگام، بادهای سرد بر خاکِ برهنه می‌جنبید
 و سایه‌ها همه‌جا بر خاک می‌جنبید
 و هر چیزِ دیدنی به هیأتِ سایه‌یی درآمده در سایۀ عظیم می‌خلید
 و روحِ تاریکی بر قالبِ خاک منتشر بود
 و هر چیزِ بِسودنی دستمایۀ وهمی دیگرگونه بود
 و
آدم، ابوالبشر، به جُفتِ خویش درنگریست
 و او در چشم‌های جُفتِ خویش نظر کرد که در آن ترس و سایه بود
 و در خاموشی در او نظر کرد
 و تاریکی در جانِ او نشست.
 
و این نخستین بار بود، بر زمین و در همه آسمان، که گفتنی سخنی ناگفته ماند
 

پ س چون هابیل به قفای خویش نظر کرد قابیل را بدید
 و او را چون رعدِ آسمان‌ها خروشان یافت
 و او را چون آبِ رودخانه‌ها پیچان یافت
 و برادرِ خون‌اش را به‌سانِ سنگِ کوه سرد و سخت یافت
 و او را دریافت
 و او را با بداندیشی همراه یافت، چون ماده‌میشی که نوزادش در قفای اوست
 و او را چون مرغانِ نخجیر با چنگالِ گشوده دید
 و برادرِ خون‌اش را به خونِ خویش آزمند یافت
 و
هابیل در برادرِ خونِ خویش نظر کرد
 و در چشمِ او شگفتی و ناباوری بود
 و در خاموشی به جانبِ
قابیل نظر کرد
 و آیینۀ مهتاب در جانش با شاخۀ نازکِ رگ‌هایش شکست.
 
و این خود بارِ نخستین نبود، بر زمین و در همۀ زمین، که گفتنی‌سخنی بر لبی ناگفته می‌مانْد.
 

و از آن پس، بسیارها گفتنی هست که ناگفته می‌مانَد
 چون ما ــ تو و من ــ به هنگامِ دیدارِ نخستین
 که نگاهِ ما به هم درایستاد، و گفتنی‌ها به خاموشی در نشست
 و از آن پس چه بسیار گفتنی هست که ناگفته می‌مانَد بر لبِ آدمیان
 بدان هنگام که کبوترِ آشتی بر بامِ ایشان می‌نشیند
 به هنگامِ اعتراف و به گاهِ وصل
 به هنگامِ وداع و ــ از آن بیش ــ بدان هنگام که بازمی‌گردند تا به قفايِ خویش درنگرند...
 
و از آن پس، گفتنی‌ها، تا ناگفته بمانَد انگیزه‌های بسیار یافت.

غزلِ ناتمام...


به هر تارِ جانم صد آواز هست
دریغا که دستی به مضراب نیست.
چو رؤیا به حسرت گذشتم، که شب
فروخفت و با کس سرِ خواب نیست.
...............................................


 

 

شبانه

 

وآن را که خبر شد،خبری باز نیامد
سعدی


آن که دانست،زبان بست
و آن که می گفت،ندانست...

چه غم آلوده شبی بود!
وآن مسافر که در آن ظلمتِ خاموش گذشت
و برانگیخت سگان را به صدای سُمِ اسبش بر سنگ
بی که یک دَم به خیالش گذرد
که فرود آید شب را،
                گویی
همه رؤیای تبی بود

 

چه غم آلوده شبی بود!          

شبانه


اکنون، دیگرباره شبی گذشت.
به نرمی از برِ من گذشت با تمامی لحظه‌هایش.
 
چونان باکرۀ عشقی
که با همه انحناهای تنش
                               از موی تا به ناخن
                                                    تن به نوازشِ دستی گرم رها کند،
بانوی درازگیسو را
در برکه‌یی که یک دَم از گردشِ ماهیِ خواب آشفته نشد
غوطه دادم.
 

 
به معشوقی می‌مانست، چرا که
با احساسی از شرم در او خیره مانده بودم.
 
از روشنایی گریزان بود.
گفتم که سحرگاهان در برابرِ آفتاب‌اش بخواهم دید
و چراغ را کُشتم.
 
چندان که آفتاب برآمد
چنان چون شبنمی
پریده بود.

من مرگ را...


اینک موجِ سنگین‌گذرِ زمان است که در من می‌گذرد.
اینک موجِ سنگین‌گذرِ زمان است که چون جوبارِ آهن در من می‌گذرد.
اینک موجِ سنگین‌گذرِ زمان است که چونان دریایی از پولاد و سنگ در من می‌گذرد.
 

 
در گذرگاهِ نسیم سرودی دیگرگونه آغاز کردم
در گذرگاهِ باران سرودی دیگرگونه آغاز کردم
در گذرگاهِ سایه سرودی دیگرگونه آغاز کردم.
 
نیلوفر و باران در تو بود
خنجر و فریادی در من،
فواره و رؤیا در تو بود
تالاب و سیاهی در من.
 
در گذرگاهت سرودی دیگرگونه آغاز کردم.
 

 
من برگ را سرودی کردم
سرسبزتر ز بیشه
 
من موج را سرودی کردم
پُرنبض‌تر ز انسان
 
من عشق را سرودی کردم
پُرطبل‌تر ز مرگ
 
سرسبزتر ز جنگل
من برگ را سرودی کردم
 
پُرتپش‌تر از دلِ دریا
من موج را سرودی کردم
 
پُرطبل‌تر از حیات
من مرگ را
سرودی کردم.

وصل


۱
 
در برابرِ بی‌کرانیِ ساکن
جنبشِ کوچکِ گُلبرگ
به پروانه‌یی ماننده بود.
 
 
زمان، با گامِ شتابناک برخاست
و در سرگردانی
                  یله شد.
 
در باغستانِ خشک
                       معجزۀ وصل
                                        بهاری کرد.
 
سرابِ عطشان
                  برکه‌یی صافی شد،
و گنجشکانِ دست‌آموزِ بوسه
شادی را
در خشک سارِ باغ
                    به رقص آوردند.
 
 
       ۲
 
اینک! چشمی بی‌دریغ
                           که فانوسِ اشک‌اش
شوربختیِ مردی را که تنها بودم و تاریک
لبخند می‌زند.
 
آنک منم که سرگردانی‌هایم را همه
تا بدین قُلّۀ
جُل‌جُتا
                         پیموده‌ام
 
آنک منم
میخِ صلیب از کفِ دستان به دندان برکنده.
 
آنک منم
          پا بر صلیبِ باژگون نهاده
با قامتی به بلندیِ فریاد.
 
 
       ۳
 
در سرزمینِ حسرت معجزه‌یی فرود آمد
[و این خود دیگرگونه معجزتی بود].
 
 
فریاد کردم:

«ــ ای مسافر!
    با من از آن زنجیریانِ بخت که چنان سهمناک دوست می‌داشتم
    این‌مایه ستیزه چرا رفت؟
    با ایشان چه می‌بایدم کرد؟»
 
 
«ــ بر ایشان مگیر!»

چنین گفت و چنین کردم.
 
 
لایۀ تیره فرونشست
آبگیرِ کدر
          صافی شد
و سنگریزه‌های زمزمه
                         در ژرفای زلال
                                        درخشید
 
دندان‌های خشم
به لبخندی
            زیبا شد
 
رنجِ دیرینه
           همه کینه‌هایش را
                                 خندید
 
 
پای‌آبله
در چمنزارانِ آفتاب
                     فرود آمدم
بی‌آنکه از شبِ ناآشتی
                            داغِ سیاهی بر جگر نهاده باشم.
 
 
       ۴
 
نه!
هرگز شب را باور نکردم
چرا که
       در فراسوهای دهلیزش
به امیدِ دریچه‌یی
                    دل بسته بودم.
 
 
       ۵
 
شکوهی در جانم تنوره می‌کشد
گویی از پاک‌ترین هوای کوهستانی
لبالب
      قدحی درکشیده‌ام.
 
در فرصتِ میانِ ستاره‌ها
شلنگ‌انداز
             رقصی می‌کنم -
دیوانه
      به تماشای من بیا!

شبانه

(به گوهرِ مراد)

 


کوچه‌ها باریکن
                  دُکّونا
                      بسته‌س،
 
خونه‌ها تاریکن
                 تاقا
                     شیکسته‌س،
 
از صدا
       افتاده
             تار و کمونچه
 
مُرده می‌برن
              کوچه به
                       کوچه.
 

 
نگا کن!
        مُرده‌ها
                به مُرده
                         نمی‌رن،
 
حتا به
       شمعِ جون‌سپرده
                            نمی‌رن،
 
شکلِ
      فانوسی‌ین
                   که اگه خاموشه
 
واسه نَف‌نیس
                 هَنو
                     یه عالم نف توشه.
 

 
جماعت!
          من دیگه
                    حوصله
                            ندارم
 
به «خوب»
            امید و
                   از «بد» گله
                                 ندارم.
 
گرچه از
         دیگرون
                 فاصله
                        ندارم،
 
کاری با
        کارِ این
               قافله
                    ندارم!
 

 
کوچه‌ها
         باریکن
                 دُکّونا
                      بسته‌س،
 
خونه‌ها
         تاریکن
                 تاقا
                    شیکسته‌س،
 
از صدا
       افتاده
             تار و
                  کمونچه
 
مُرده
     می‌برن
             کوچه به
                       کوچه...