بر موجکوبِ پست
که از نمکِ دریا و سیاهیِ شبانگاهی سرشار بود
بازایستادیم؛
تکیده
زبان در کام کشیده،
از خود رمیدگانی در خود خزیده
به خود تپیده،
خسته
نفس پس نشسته
به کردارِ از راه ماندگان.
در ظلمتِ لبشورِ ساحل
به هجای مکررِ موج گوش فرا دادیم.
و در این دم
سایۀ توفان
اندک اندک
آیینۀ شب را کدر میکرد.
در آوارِ مغرورانۀ شب
آوازی برآمد
که نه از مرغ بود و
نه از دریا،
و در این هنگام
زورقی شگفتانگیز
با کنارۀ بیثباتِ مهآلود
پهلو گرفت
که خود از بستر و تابوت
آمیزهیی وهمانگیز بود.
همه حاکمیت بود و فرمان بود
که گفتی
پروای بیتابی ِ سیمابآسای موج و خیزابش نیست.
نه زورقی بر گستردۀ دریا
که پنداشتی
کوهی است
استوار
به پهنۀ دشتی؛
و در دلِ شبِ قیرین
چندان به صراحت آشکار بود
که فرمانِ ظلمت را
پنداشتی
در مقامِ او
اعتبار نیست؛
و چالاک
بدان گونه میخزید.
که تابوتی است
پنداشتیش
بر هزاران دست.
□
پس
پدرم
زورقبان را آواز داد
و او را
در صدا
نه امیدی بود و
نه پُرسشی؛
پنداشتی
که فریادش
نه خطابی
که پاسخی است.
و پاسخِ زورقبان را شنیدم
بر زمینۀ امواجِ همهمهگر،
که صریح و بُرنده
به فرمانی می مانست.
آنگاه پاروی بلند را
که به داسی مانندهتر بود
بر کفِ زورق نهاد
و بیآنکه به ما در نگرد
با ما چنین گفت:
«- تنها یکی.
آن که خستهتر است.»
و صخره های ساحل
گِردبرگِردِ ما
سکوت بود و پذیرش بود.
و بر تاسِ باژگونه
از آن پیشتر
که سایۀ توفان
صیقلِ نیلگونه را کدر کند،
آرامشِ هُشیارگونه چنان بود
که گفتی
خود از ازل
وسوسۀ نسیمی هرگز
در فواصلِ این آفاق
به پرسهگردی
برنخاسته است.
□
پس پدرم
به جانبِ زورقبان
فریاد کرد:
«- اینک
دو تنایم
ما
هر دو سخت
کوفته
چرا که سراسرِ این ناهمواره را
به پای
در نوشتهایم
خود در شبی این گونه
بیگانه با سحر
[که در این ساحلِ پرت
همه چیزی
به آفتابِ بلند
عصیان کرده است.]
باری –
و از پایانِ این سفر
ما را
هم از نخست
خبر بود.
و این باخبری را
معنا
پذیرفتن است،
که دانستهایم و
گردن نهادهایم.
و به سربلندی اگر چند
در نبردی این گونه موهن و نابهشایست
به استقامت
پای فشردهایم
[چونان بارویِ بلندِ دژی در محاصره
که به پایداری
پای
میفشارد]،
دیگر اکنون
ما را
تابِ تحملِ خویشتن نیست.
قلمروِ سرفرازیِ ما
هم در این ساحلِ ویران بود،
دریغا
که توان و زمانِ ما
در جنگی چنین ذلتخیز
به سر آمد.
و کنون
از آن که چون روسبیانِ وازده
با تنِ خویش
هم بستر شویم
نفرت میکنیم و
دلآزردگی میکشیم.
در این ویرانۀ ظلمت
دیگر
تابِ بازماندنِمان نیست.»
زورق بان دیگر باره گفت:
«- تنها یکی.
آن که خستهتر است.
دستور
چنین است.»
و پلاسِ ژندهیی را که بر شانههای استخوانیاش افتاده بود بر سر کشید،
گفتی از مِهی که بر پهنۀ دریای گندیدۀ بیتاب آماس میکرد
آزار
میبرد.
و در این هنگام نگاهِ من از تار و پودِ ظلمت گذشت
و در رخسارۀ او نشست
و دیدم که چشمخانههایش از چشم و از نگاه تهی بود
و قطرههای خون
از حفرههای تاریکِ چشمش
بر گونههای استخوانیِ وی فرو میچکید.
و غُرابی را که بر شانۀ زورقبان نشسته بود
چنگ و منقار
خونین بود.
و گِرد بر گِردِ ما
در موجکوبِ پستِ ساحلی
هر خرسنگ
سکوتِ پذیرشی بود.
پدرم دیگر بار
به سخن درآمد و
اینبار
دیگر چنان که گفتی او خود مخاطبِ خویش است -:
«- کاهش
کاهیدن
کاستن
از درون کاستن…»
شگفت آمدم که سپاهی مَردی دست به شمشیر
عیارِ الفاظ را
چگونه
در سنجشِ قیمتِ مفهومِ هریک
به محک میتواند زد!
و او
هم از آن گونه
با خود بود:
«- کاستن
از درون کاستن
کاسه
کاسهیی در خود کردن
چاهی در خود زدن
چاه
و به خویش اندر شدن
به جُستجوی خویش…
آری
هم از اینجاست
فاجعه
کآغاز میشود:
به خویش اندر شدن
و سرگردانی
در قلمروِ ظلمت.
و نیکبختی –
دردا
دردا
دردا
که آن نیز
خود
سرگردانیِ دیگری است
در قلمروی دیگر:
میانِ دو قطبِ حُمق
و وقاحت.»
پس دشنامی تلخ به زبان آورد و فریاد کرد:
«- گرچه در این دامچالۀ تقدیر امیدِ سپیدهدمی نیست، از برای آنکس که فاتحِ جنگی ارزان و وهنآمیز است
سپیدهدمان
خطری است
بس عظیم:
شناخته شدن
و بر سرِ دستها و زبانها گشتن،
و غریوِ خلق
که «- آنک فاتح
آنک سردارِ فاتح!»
که اگرم شرمساریاش از خلق نباشد
باری با شرمساری از خود چه تواند کرد!
لاجرم از آن پیشتر که شب به سپیدی گراید
میباید
تا از این لُجّۀ خوف و پریشانی
بگذرم.»
آنگاه به زورق در آمد
که آمیزهیی وهمانگیز
از بستر و تابوت
بود و
پروای بیتابیِ سیمابآسای موج و خیزابش نه.
پس پهنۀ پارو
بر تهیگاهِ آب
تکیه کرد
و زورق
به چالاکی
بر دریای تیره سُرید،
چالاک و سبکخیز
از آن گونه
که تابوتی است
پنداشتیش
بر هزاران دست…
من
تنها و حیرتزده ماندم
بر موجکوبِ پست
که گِردبرگِردِ آن
هر خرسنگ
سکوتی بود و پذیرشی بود.
و در ظلمتِ دَمافزونِ ساحلِ مِهگیر
که از هجاهای مکررِ امواج انباشته بود
چشم بر زورقِ رُعبانگیز
دوختم
که امیدی از دست جَسته را میمانست
و به استواری
کوهی را ماننده بود
بر پهنۀ دشتی
و پروای بیتابیِ سیمابگونۀ موج و خیزابش نبود.
□
پدرم
با من
سخنی نگفت
حتا
دستی به وداع
بر نیاورد
و حتا
به وداع
نگاهی
به جانبِ من
نکرد.
کوهی بود گویی
یا صخرهای پایاب
بر ساحلی بلند،
و از ما دو کس
آنیک که بر آبِ بیتابِ دریا میگذشت
نه او
که من بودم.
و در این هنگام زورقی لنگر گسیخته را میمانستم
که بر سرگردانیِ جاودانۀ خویش
آگاه است،
نیز بدین حقیقتِ خوفانگیز
که آگاهی
در لغت
به معنیِ گردن نهادن است و
پذیرفتن.
□
در آوارِ مغرورانۀ شب، آوازی برآمد
که نه از مرغی بود و نه از دریا.
و بارِ خستگیِ تبارِ خود را همه
من
بر شانههای فرو افتادۀ خویش
احساس کردم.
