گلشهر شعر فارسي

گفتم مذمت اینان روا مدار که خداوند کرمند.گفت غلط گفتی که بندۀ درمند.چه فایده چو ابر آذارند و نمی بارند وچشمۀ آفتابند و برکس نمی تابند.بر مرکب استطاعت سوارند ونمی رانند.قدمی بهر خدا ننهند ودرمی بی منّ و أذی ندهند.مالی به مشقت فراهم آرند و به خست نگه دارند و به حسرت بگذارند.چنان که حکیمان گویند سیم بخیل از خاک وقتی برآید که وی در خاک رود

                به رنج و سعی کسی نعمتی به چنگ آرد‎ ‎‏ ‏
                               دگر کس آید و بی سعی و رنج بر دارد
گفتمش بر بخل خداوندان نعمت وقوف نیافته ای الا به علت گدایی وگرنه هر ‏که طمع یک سو نهد کریم وبخیلش یکی نماید. محک داند که زر چیست و گدا ‏داند که ممسک کیست .گفتا به تجربت آن همی گویم که متعلقان بر در بدارند
‏ وغلیظان شدید بر گمارند تا بار عزیزان ندهند و دست بر سینۀ صاحب ‏تمیزان نهند و گویند کس اینجا نیست و راست گفته باشند
‏            آن را که عقل وهمت وتدبیر ورأی نیست‏
‏                            خوش گفت پرده دار که کس در سرای نیست‏
گفتم به عذر آن که از دست متوقعان به جان آمده‌اند و از رقعۀ گدایان به ‏فغان و محال عقل است اگر ریگ بیابان دُر شود که چشم گدایان پر شود
‏             دیدۀ اهل طمع به نعمت دنیا   پُِر نشود همچنانکه چاه به شبنم‏
‏ هر کجا سختی کشیده‌ای تلخی دیده‌ای را بینی خود را به شره در کارهای ‏مخوف اندازد و از توابع آن نپرهیزد وز عقوبت ایزد نهراسد و حلال از ‏حرام نشناسد
‏    سگی را کر کلوخی بر سرآید          زشادی برجهد کاین استخوانی است‏
‏    وگر نعشی دوکس بر دوش گیرند      لئیم الطبع پندارد که خوانی است‏
‏ اما صاحب دنیا به عین عنایت حق ملحوظ است و به حلال از حرام محفوظ
من همانا که تقریر این سخن نکردم و برهان بیان نیاوردم. انصاف از تو توقع ‏دارم هرگز دیده ای دعایی بر کتف بسته یا بینوایی به زندان در نشسته یا ‏پرده معصومی دریده یا کفی از معصم بریده الا به علّت درویشی. شیرمردان ‏را به حکم ضرورت در نقب ها گرفته‌اند و کعب‌ها سفته و محتمل است آن ‏که یکی را از درویشان نفس امّاره طلب کند. چو قوّت احسانش نباشد به ‏عصیان مبتلا گردد که بطن و فرج توأم اند یعنی فرزند یک شکم اند مادام که ‏این یکی بر جای است آن دگر بر پای است.شنیدم که درویشی را با حدثی بر خبثی ‏گرفتند با آنکه شرمساری برد بیم سنگساری بود گفت ای مسلمانان قوّت ‏ندارم که زن کنم و طاقت نه که صبر کنم چه کنم لا رهبانیة فی الاِسلام وز ‏جمله مواجب سکون و جمعیت درون که مر توانگر را میسر می شود یکی ‏آنکه هر شب صنمی در برگیرد که هر روز بدو جوانی از سر گیرد صبح ‏تابان را دست از صباحت او بر دل و سر و خرامان را پای از خجالت او در ‏گل
‏        به خون عزیزان فرو برده چنگ   سرانگشت ها کرده عناب رنگ‏
محال است که با حسن طلعت او گرد مناهی گردد یا قصد تباهی کند
‏             دلی که حور بهشتی ربود و یغما کرد‏
                                          ‏ کی التفات کند بر بتان یغمایی‏
              مَن کانَ بینَ یدیهِ ما اشتهی رطَبٌ‎ ‎‏ ‏
‎ ‎‏                                          یُغنیه ذلکَ عن رَجم العناقید‏
اغلب تهی دستان دامن عصب به معصیت آلایند و گرسنگان نان ربایند
           چون سگ درنده گوشت یافت نپرسد‎ ‎‏ ‏
                                   کین شتر صالح است یا خر دجّال‏
چه مایه مستوران به علت درویشی در عین فساد افتاده اند وعرض گرامی به ‏باد زشت نامی بر داده
                با گرسنگی قوّت پرهیز نماند‎ ‎‏ ‏
                                            افلاس عنان از کف تقوی بستاند
حاتم طایی که بیابان نشین بود اگر شهری بودی از جوش گدایان بیچاره ‏شدی وجامه بر او پاره کردندی .گفتا نه که من بر حال ایشان رحمت می برم ‏گفتم نه که بر مال ایشان حسرت می خوری ما در این گفتار و هردو به هم ‏گرفتار هر بیدقی که براندی به دفع آن بکوشیدمی و هر شاهی که بخواندی ‏به فرزین بپوشیدمی تا نقد کیسه همت در باخت و تیر جعبۀ حجت همه ‏بینداخت
‏                    هان تا سپر نیفکنی از حملۀ فصیح‏
‏                                    کو را جز آن مبالغه مستعار نیست‏
                    دین ورز و معرفت که سخندان سجع گوی ‏‎ ‎‏ ‏
                                   بر در سلاح دارد و کس در حصار نیست
تا عاقبة الامر دلیلش نماند، ذلیلش کردم. دست تعدی دراز کرد و بیهده گفتن ‏آغاز و سنت جاهلان است که چون به دلیل از خصم فرومانند سلسلۀ ‏خصومت بجنبانند. چون آزر بت تراش که به حجت با پسر بر نیامد به ‏جنگش برخاست که لئنَ لَم تَنتهِ لاَرْجُمنَّکَ. دشنامم داد سقطش گفتم گریبانم ‏درید زنخدانش گرفتم
‏                 او در من ومن در او فتاده       خلق از پی ما دوان وخندان‏
‏                 انگشت تعجب جهانی           از گفت وشنید ما به دندان
القصه مرافعۀ این سخن پیش قاضی بردیم و به حکومت عدل راضی شدیم تا ‏حاکم مسلمانان مصلحتی جوید.ومیان توانگران و درویشان فرقی بگوید. قاضی چو حیلت ما بدید و منطق ما بشنید سر ‏به جیب تفکر فرو برد و پس از تأمل بسیار بر آورد و گفت ای آنکه ‏توانگران را ثنا گفتی و بر درویشان جفا روا داشتی بدان که هر جا که گل ‏است خارست و با خمر خمار است و بر سرگنج مار است و آنجا که درّ شاهوار ‏است نهنگ مردم خوار است. لذت عیش دنیا را لدغۀ اجل در پس است و ‏نعیم بهشت را دیوار مکاره در پیش
‏              جور دشمن چه کند گر نکشد طالب دوست‏
‏                                 گنج ومار و گل وخار و غم وشادی به همند‏
نظر نکنی در بوستان که بید مشک است و چوب خشک همچنین در زمرۀ ‏توانگران شاکرند و کفور و در حلقۀ درویشان صابرند و ضجور
‏                 اگرژاله هر قطره ای دُر شدی     چو خر مهره بازار از او پر شدی‏

مقرّبان حق جل و علا توانگرانند درویش سیرت و درویشانند توانگر همت و ‏مهین توانگران آن است که غم درویش خورد و بهین درویشان آن است که کم ‏توانگر گیرد. و من یَتوکل علی اللهِ فهوَ حَسبُهُ‎.‎
پس روی عتاب از من به جانب درویش آورد و گفت ای که گفتی توانگران ‏مشتغلند و ساهی و مست ملاهی نَعَم طایفه‌ای هستند برین صفت که بیان ‏کردی قاصر همت کافر نعمت که ببرند و بنهند و نخورند و ندهند و گر به ‏مثل باران نبارد یا طوفان جهان بر دارد به اعتماد مکنت خویش از محنت ‏درویش نپرسند و از خدای عزّوجل نترسند و گویند
‎ ‎‏        گر از نیسنی دیگری شد هلاک   مرا هست بط را زطوفان چه باک
‏         ور اکباتِ نیاقٍ فی هواد جها        لَم یَلتَفتِنَ إلی من غاصَ فی الکُتُب‏
‏            دونان چو گلیم خویش بیرون بردند ‏‎ ‎‏ ‏
‏                                        گویند چه غم گر همه عالم مردند‏
قومی برین نمط که شنیدی و طایفه‌ای خوان نعمت نهاده و دست کرم گشاده ‏طالب نامند و معرفت و صاحب دنیا و آخرت چون بندگان حضرت پادشاه ‏عالم عادل مؤید مظفر منصور مالک ازّمه انام حامی ثغوراسلام وارث ملک ‏سلیمان اعدل ملوک زمن مظفر الدنیا و الدین اتابک ابی بکر سعد ادام الله ‏ایامه و نصر اعلامه
‏              پدر به جای پسر هرگز این کرم نکند
‏                                     که دست جود تو با خاندان آدم کرد‏
              خدای خواست که بر عالمی ببخشاید ‏‎ ‎‏ ‏
                                     تورا به رحمت خود پادشاه عالم کرد ‏‎ ‎‏ ‏
قاضی چون سخن بدین غایت رسید وز حد قیاس ما اسب مبالغه گذرانید به ‏مقتضای حکم قضاوت رضا دادیم و از مامضی در گذشتیم و بعد از مجارا ‏طریق مدارا گرفتیم و سر به تدارک بر قدم یکدگر نهادیم و بوسه بر سر و ‏روی هم دادیم و ختم سخن برین بود
               مکن ز گردش گیتى شکایت، اى درویش‎ ‎‏ ‏
                                    که تیره بختى اگر هم برین نسق مردى
                توانگرا چو دل و دست کامرانت هست‎ ‎‏ ‏
                                     بخور ببخش که دنیا و آخرت بردی